Snelschaken als beroep

In de jaren tachtig speelde ik regelmatig toernooien in Zuid-Europa. Zo deed ik ooit de Italiaanse badplaats Caorle aan, waar een amateuristisch georganiseerd open toernooi werd gehouden. Daar maakte ik kennis met een voor mij nieuw fenomeen. Sommige spelers uit het Oostblok, vooral uit het voormalige Joegoslavi, speelden alleen voor de vorm mee in het toernooi. Zij kwamen eigenlijk voor een andere tijdpassering: het snelschaken om geld. Elke avond viel er op het terras een heleboel spektakel te beleven. Passanten werden aan het bord gesleurd, waar zij door deze snelschaakvirtuozen op handige wijze geld afhandig werden gemaakt

Het uiterst serieuze en zeer goed bezette toernooi in het Zwitserse Lugano dat in deze tijd jaarlijks werd gehouden, bood in de avonduren dezelfde aanblik. Het toernooi werd gespeeld in het uiterst chique congrescentrum van de stad. De hal van dit congrescentrum leek tijdens het toernooi echter meer op een soort marktplein. Daar hadden de hoofdzakelijk Joegoslavische beroepsspelers een paar tafels geclaimd en was het gebeuk op de schaakklokken al van verre te horen.

De wat oudere meester Milorad Vujovic leek de grote animator van dit gebeuren. Hij klampte schakers aan die probeerden het pand te verlaten. Veel van hen werden door deze beminnelijke heer met zachte hand naar een schaakbord gedirigeerd waar een van zijn 'knechtjes' had plaatsgenomen. Dan werd er onderhandeld over het tijdverbruik en de inzet. Deze 'snelschaakmonsters' waren zo slim om de eerste paar potjes te verliezen, om vervolgens hun slag te slaan. Als er toevallig een of andere speler iets te goed speelde en zijn Joegoslavische tegenstander te veel geld kwijtraakte, zorgde 'directeur' Vujovic ervoor dat de betreffende 'knecht' vervangen werd door een speler van een wat zwaarder kaliber. Dit tafereel vond dagelijks plaats, totdat de nachtportier het over twaalven wel genoeg vond. Ik zal nooit vergeten hoe toen het jonge Oostenrijkse talent Jozef Klinger de een na de andere Joegoslaaf versloeg. Zelfs met minder tijd op de klok, soms twee tegen vier minuten, maakte hij nog steeds grote winsten. Het uitbetalen van de altijd zo beminnelijke Vujovic verliep op een gegeven moment niet zo soepel meer. Toen er onenigheid ontstond wierp de grote Nederlander Erik Knoppert zich op als de bodyguard en belangenbehartiger van de jonge Oostenrijker. Dat werd Vujovic te gortig. Hij wilde graag zijn eigen bedrijfje rendabel zien te houden en op deze manier werd hem dat niet gegund. Maar uit de hoge hoed toverde hij het grootste snelschaakbeest te voorschijn waarover hij kon beschikken. Dit heerschap, de Kroaat Arapovic, was niet alleen erg snel, maar ook nog zeer getruct. De speler tegen wie Klinger zijn winsten zat te behalen, werd zonder pardon aan de kant geschoven en ineens zat daar de duivel in hoogst eigen persoon. Secondant Knoppert slaagde er nog in om ervoor te zorgen dat Arapovic slechts twee tegen vier minuten op de klok kreeg, maar zelfs met een tijdvoorsprong bleek de Oostenrijker tegen dit geweld niet opgewassen. De lapjes gingen in tegenovergestelde richting over de tafel en verdwenen in de zakken van de tevreden glimlachende heer Vujovic.

Toen het zoveelste potje verloren was gegaan, bedacht Knoppert een list. Nadat hij een paar woorden had gewisseld met de Amerikaanse grootmeester Seirawan, die toevallig even langs liep, was de deal snel beklonken. Klinger werd nu ook van de tafel weggesleept en Arapovic zag zich ineens geconfronteerd met een wereldtopper. ,,Ho, ho, dat was niet de bedoeling'', riep Vujovic. Dit gebeuren was opgezet voor de gewone schakers. ,,Maar dan speel ik toch twee tegen vier minuten'', antwoordde de Amerikaan. ,,Dat deed meneer toch ook met die arme jongen daar!''

Dat wilde iedereen wel eens zien. Kon een goede grootmeester met zo weinig tijd op de klok een dergelijk snelschaakbeest de baas worden? Zelfs Vujovic was wel benieuwd en de deal werd geaccepteerd, het gebeuk op de klok kon beginnen. De stukken vlogen in het rond, de verzwaarde klok viel zelfs af en toe van de tafel en toen de kruitdampen waren opgetrokken, had Seirawan met een flinke plusscore gehakt gemaakt van deze fantastische vluggeraar. Een reden voor Vujovic en consorten om zijn handeltje maar af te breken en ergens anders voort te zetten. De omstanders hebben echter een onvergetelijke avond gehad...

Vujovic - Rasidovic

Caorle1981

(Zie diagram 1)

19. Lxg7! Kxg7 Dit gaat geforceerd mat, maar ook na 19. ... f5 20. Dh8+ Kf7 21. Dh7 Lxg7 22. Pxe6 staat wit op winst.

20. Dh7+ Kf6 21. Dh4+ Kg7 22. Dg5+ (1-0)

Arapovic - P. Nikolic

Sarajevo 1980

(Zie diagram 2)

28. Df2! Maakt ruimte voor de toren.

28. ... Th8 Ook na 28. ... g5 29. Pxf5! exf5 30. Th3 houdt zwart niet droog.

29. Pxf5! De beslissende klap.

29. ... Dg6 30. Pd6 En zwart vond het nu genoeg. Na 30. ... Tef8 31. Tg3! gaat de dame verloren. (1-0)