Zwijgend gehoorzamen aan het opperbevel

recensie 30 januari 1972. Derry. Noord-Ierland. Bloody Sunday is dertig jaar later nog steeds een beruchte dag. In de met een Berlijnse Gouden Beer bekroonde film van de Britse regisseur Paul Greengrass vallen we er midden in. Ongeveer zoals Steven Spielberg in 'Saving Private Ryan' D-Day filmde.

De camera plonst in de hectiek, geeft nergens overzicht, maar is wel steeds op het juiste moment op de juiste plek. Als stille getuige staan we op de persconferentie van de protestants-pacifistische politicus Ivan Cooper, een van de leiders van de Civil Rights-beweging, die de mensen oproept zich aan te sluiten bij de vreedzame mars naar het stadhuis; gericht tegen de Britse maatregel om mensen zonder vorm van protest op te sluiten. Direct daarop meldt de Britse Generaal Ford op zijn persconferentie dat dergelijke marsen verboden zijn. En even later zien we de 17-jarige katholieke Gerry Donahy die zijn zus belooft niet in de problemen te komen, maar op straat door zijn vrienden wordt meegetroond naar de mars.

Voor deze intense reconstructie van de bloederige zondag herschiep Greengrass Derry in het Noord-Ierse Ballymun. Hij wierf 'demonstranten' onder de bevolking (waaronder nabestaanden van slachtoffers) en de Britse paramilitairen onder Britse veteranen. Met politicus Ivan Cooper (mooi gespeeld door 'Cold Feet'-favoriet James Nesbitt) koos hij een minder controversiële hoofdpersoon dan bijvoorbeeld de radicalere Bernadette Devlin, ook bij de mars aanwezig.

De bekendheid met de afloop geeft het verloop van de gebeurtenissen iets onafwendbaars; mensen gevangen in de geschiedenis. Dat gevoel wordt versterkt door Greengrass' analyse dat de geweldadige ontknoping (14 doden en 13 gewonden onder de demonstranten) door de Engelse militaire overmacht bewust is gezocht. Heel mooi is hoe hij ondanks de reportage-achtige filmstijl dat oordeel in kleine visuele details zichtbaar maakt. De arrogantie van de macht, in de wijze waarop Generaal Robert Ford, beslissend over leven en dood, argeloos zijn koffie drinkt. De lafhartigheid in de gebogen schouders van de Engelse Brigadier MacLellan, die zwijgend gehoorzaamt aan het opperbevel. Het maakt van 'Bloody Sunday' een bijzondere bijdrage aan de geschiedschrijving.