Amnesty reikt filmprijs uit Filmfestival

recensie 'Bij een documentaire is het onderwerp belangrijker dan de vorm'', aldus Jose Padilha, die bij de vertoning van zijn film 'Onibus 174' in Rotterdam na afloop vragen van toeschouwers beantwoordde. Hij werd er met applaus ontvangen, vooral door Braziliaanse fans, van wie er twee enthousiast meldden dat zijn film hun ogen had geopend.

Padilha reconstrueert de kaping van bus 174 in Rio de Janeiro op 12 juni 2000. De gijzeling was vierenhalf uur te volgen op de televisie. Die beelden hebben bij mijn weten Nederland destijds niet bereikt, maar ze zijn verbijsterend. We zien hoe de jonge kaper een vrouw urenlang onder schot houdt en haar dwingt zijn dreigementen met lippenstift op het raam te schrijven. Uiteindelijk verlaat hij de bus met een andere gijzelaarster, die gedood wordt door een miskleunende agent, waarna ook de kaper de keel wordt dichtgeknepen in de politieauto. Dat alles voor het oog van de camera's.

Deze 21-jarige kaper Sandro is echter niet alleen dader maar ook slachtoffer; op zijn zesde getuige van de moord op zijn zwangere moeder en sindsdien een van de vele vogelvrije straatkinderen van Rio. De kaping is volgens een in de film aan het woord komende socioloog een poging van Sandro om te ontstijgen aan de onzichtbaarheid. Het is een dieptriest verhaal dat door Padilha echter in een vorm is gegoten die ook vragen oproept. Zware muziek onder de gesprekken met getuigen, en een slow-motion van de shoot-out buiten de bus. Pijnlijker nog is dat Padilha in zijn streven het slachtofferschap van Sandro aan te klagen, het andere dodelijke slachtoffer bijna uit het oog verliest.

Niettemin kreeg 'Onibus 174' gisteren een eervolle vermelding van de jury van de eerste Amnesty DOEN Award, die onder leiding van Jan Pronk koos tussen tien films en die met de toekenning van deze vermelding Padalhi's gedachte dat het onderwerp belangrijker is dan de vorm, onderstreept. Tenminste waar het de beste mensenrechtenfilm betreft. De hoofdprijs ging naar 'Women's Prison', een in Rotterdam gemengd ontvangen Iraans gevangenisdrama, dat veel leende van de Iraanse film 'The circle' en soberjes afsteekt tegen het geraffineerdere 'Ten' van Kiarostami, die ook voor de Amnesty-award werd genomineerd. Ongetwijfeld politieke overwegingen bij een politieke prijs waarbij als criterium niet alleen kwaliteit en originaliteit maar ook 'de betrokkenheid van de maker' meetelt.