Feest voor de hersenen

recensie Vijf jaar geleden werd er op verdieping zevenenhalf van een kantoorgebouw in New York een deurtje ontdekt dat via een lange gang toegang bood tot het hoofd van John Malkovich. Het mooie was, dat de film 'Being John Malkovich' (onder regie van Spike Jonze) ons door de ogen en oren van de beroemde acteur liet kijken en luisteren, en ons tegelijkertijd liet kennismaken met het fantasievolle brein van Charlie Kaufman.

Deze inmiddels veelgeprezen scenarist uit New York stond nadien aan de basis van de films 'Human Nature' (onder regie van Michel Gondry), 'Adaptation.'. (regie: Spike Jonze) en 'Confessions of a Dangerous Mind' (regie: George Clooney).

Kaufman, die meer nog dan de verschillende regisseurs van deze films werd aangewezen als De Auteur, verrast nu opnieuw met 'Eternal Sunshine of the Spotless Mind'. Het is verleidelijk om zijn nieuwste creatie 'Being Jim Carrey' of 'Being Joel Barish' te noemen, naar de naam van zijn personage. Ook tot zijn hoofd krijgen we namelijk toegang, en nog meer: we krijgen direct toegang tot zijn herinneringen.

Opnieuw is het thema fantasierijk. Via een computerbedrijfje dat vooral rond Valentijnsdag overuren draait, kunnen voormalige geliefden herinneringen aan elkaar laten uitwissen. Kate Winslet, in de schitterende rol van Clementine, heeft op deze manier al definitief afscheid genomen van Jim Carrey in de rol van haar ex-geliefde Joel. De hang naar 'eternal sunshine of the spotless mind' (een dichtregel van Alexander Pope, die in de film wordt vertaald als 'eeuwige zonneschijn van de onbezoedelde geest') doet hem tot hetzelfde besluiten. En zo treden we via een ingenieus computersysteem binnen in zijn herinneringen die één voor één worden gewist. Wat zich ontrolt is een zinderend liefdesverhaal in omgekeerde volgorde, waarbij eerst de pijnlijke, maar daarna ook de mooie herinneringen worden gewist.

In het hoofd van Joel ontstaat zo een groots drama omdat hij die mooie herinneringen uiteindelijk niet kwijt wil. Samen met Clementine, die dus nog steeds rondwaart in zijn hoofd, gaat hij op de vlucht voor het uitwisprogramma, om uiteindelijk ook in heel andere herinneringen dekking te zoeken, bijvoorbeeld als jongetje onder de keukentafel bij zijn moeder.

Michel Gondry, die eerder wonderlijke muziekvideo's voor Björk maakte, en het prachtige Lego-animatiefilmpje voor 'The White Stripes', laat zijn film in fabelachtige details baden. Het mooie is dat de film geheel ten dienste staat van de fantasie, maar nooit aan die fantasie wordt opgeofferd. Wat zich in de film voltrekt, kan juist helemaal worden nagevoeld, met tranen en al.

Het conflict tussen gelukkige en ongelukkige herinneringen aan een liefdesrelatie, en vooral de wens om de pijn uit te drijven, loopt als een filosofisch en psychologisch geïnspireerd betoog door de film, en blijft daarbij continu op de eigen ervaring drukken.

Wat zeker helpt is de aanwezigheid van Kate Winslet. Aardser en bruisender kan een actrice bijna niet zijn. Het is logisch dat Jim Carrey, schitterend onbeholpen en verlegen in haar aanwezigheid, zijn herinneringen uiteindelijk niet kwijt wil. In zijn gedachten heeft ze het ene moment blauw haar, en het andere moment rood of oranje haar. Mooi om te zien hoe de herinneringen de gebeurtenissen kleuren, en hoe waar die herinneringen tegelijkertijd zijn. 'Eternal Sunshine of the Spotless Mind' is een feest voor onze hersenspinsels.