Een anti- held wordt verleid op tango-les

recensie Het Boekenweekgeschenk, de novelle 'Spitzen' van Thomas Rosenboom, is op een prachtige manier samengevat in de omslagfoto. Daarop is een man te zien die op een verlaten dansvloer in zijn eentje een tango danst. In zijn lege armen leidt hij een denkbeeldige vrouw, zijn dans is een hersenspinsel. Zo vergaat het ook de hoofdpersoon van dit verhaal, de vijfenveertigjarige, nog maagdelijke vrijgezel Han Bijman, wiens achternaam al doet vermoeden dat het met hem nooit goed zal komen.

Bijman heeft op advies van zijn bovenbuurvrouw tangoles genomen en bezoekt als de geschiedenis begint voor de eerste keer een salon, in de hoop op een willige partner. Maar de zaal is uitgestorven en zodra de muziek klinkt, kan hij zich niet bedwingen en danst hij zijn eenzame dans, beschaamd afdruipend als hij merkt dat het publiek binnenstroomt.

Op het eind van de avond, na een mislukte danspoging, wordt hij geheel tegen de code in genood door een vrouw, die hem krachtig door de menigte leidt: ,,nooit eerder had hij zo weinig bekommernis gehad om de passen, het ging hem alleen nog maar om de dans.' Deze vrouw, Esther, vraagt hem of hij met haar op milongacursus wil en daarmee is het vuur ontstoken dat in de loop van de novelle hoog oplaait om uiteindelijk te doven. Esther leert hem de liefde kennen: ,,nooit eerder was hij zo volledig aangenomen, het geluk waarin hij oploste was het geluk voor het eerst aanvaard te zijn.'

In de vertelwijze van Rosenboom zijn de ironische ondertonen nooit helemaal weg te denken. Han Bijman is iemand die weinig inzicht heeft in de situaties waarin hij verkeert, hij is een sukkel, een anti-held, die zich alleen maar verbeeldt dat hij de touwtjes in handen heeft. Van Esther blijkt hij inderdaad de bijman te zijn, haar hoofdman is een Indiër, die zij op een zeker moment voor drie maanden laat overkomen. Zij wil zich dan helemaal wijden aan deze Shanna, maar blijft toch ook overspelig met Bijman. Al haar manipulaties, bedriegerijen en leugens vullen het spannende middendeel.

Het verhaal steekt prachtig in elkaar en het verloop wordt een aantal keren niet zonder reden vergeleken met schaken. ,,Het was of hij schaakte tegen een systeem dat hij niet kende, met zetten die hij niet doorgrondde, waarbij hij verloor zonder fouten te maken, en aanvankelijk ook nog zonder het te merken.' De omgang met Esther, aanvankelijk tot zijn grote geluk, wordt ten slotte zijn noodlot: zij is de spin in het netwerk, hij de vlieg die zij uitzuigt.

Naast het melodrama van de liefde voor Esther is er nog het daarmee enigszins parallel lopende verhaal van de omgang met de bovenbuurvrouw, Machteld. Als Bijman voor het eerst de nacht doorbrengt met Esther en ontmaagd wordt, gaat hij de volgende avond op bezoek bij Machteld die net uit Buenos Aires terug is, waar zij zich aan de tango heeft overgegeven. Rosenboom sluit het hoofdstukje meesterlijk af als een zeer afwezige Bijman op een vraag van Machteld antwoordt met 'We moesten maar gaan slapen'. Ongetwijfeld tot zijn verbazing, Rosenboom laat dat terecht in het midden, reageert Machteld met: ,,Je bent wel erg direct geworden, Han, zei ze, terwijl ze haar hand naar hem uitstak, 'maar goed, vooruit dan maar' Twee initiaties, vlak na elkaar.

Zoals Esther haar Indiër heeft, die naar Nederland komt, zo heeft Machteld haar Argentijnse gaucho, de muzikant Palacios, die zij wil laten overkomen om concerten te geven. De meeste informatie over de wereld van de tango komt van haar. Rosenboom moet zich er grondig in verdiept hebben - de documentatie is bij hem altijd een belangrijk onderdeel - en begrepen hebben dat dans en seks en leven zich als vanzelf tot een geheel zouden voegen. De strakke intrige van 'Spitzen' vertoont de dubbele lijnen van Esther en Machteld, beiden leidende vrouwen, de een noodlottig, de ander moederlijk vertroostend. Haast onverdraaglijk wordt de spanning naar een apotheose gevoerd van echt Rosenboomse allure: alle elementen die aan het begin zijn opgevoerd, in het vervolg zijn uitgewerkt, worden in de slotfase tezamengebracht. 'Spitzen' is niet zomaar een tussendoortje, nee, een volwaardige novelle, van eenzelfde niveau als 'Publieke werken' en 'De nieuwe man'. De Boekenweek mag er verguld mee zijn.