Lolita, cyber, gothic; de Japanse jeugd zet in Harajuku een rebelse modetrend.

Rechtopstaande geblondeerde haren, zwart gestifte lippen en scheuren in hun netpanty's. Een vuurrood linker en een felblauw rechteroog staren je aan. Dit is geen Londen anno 1980 maar Tokio 2005.

Dat Japanse jongeren met de metro vanuit de buitenwijken op zondag naar het Yoyogipark gaan om zich ver van het blikveld van hun ouders naar voorbeeld van westerse subculturen te verkleedden is al jarenlang gaande. Met de jaren heeft hun kleding steeds extremere vormen aangenomen en het is inmiddels een toeristisch fenomeen en inspiratiebron voor westerse ontwerpers, popsterren en fotografen geworden.

Als je op zondagochtend met de metro richting het centrum gaat kun je tussen de massa's grijs en zwart af en toe al een glimp fluor opvangen van het post-moderne carnaval dat je te wachten staat in de straten van de wijk Harajuku en het Yoyogipark. Hier treffen ze elkaar, iedereen die jong is (tussen de 15 en 25 jaar) en trendy wil zijn. Ze maken muziek, eten bij McDonald's, flaneren en komen vooral om te shoppen. De mode-industrie heeft er al behendig op ingespeeld en elke substijl heeft dan ook zijn eigen winkels en tijdschriften. Opvallen is hier de norm en met een mengeling van verlegenheid en trots laten ze zich gewillig fotograferen.

' Wicked' noemt de Amerikaanse zangeres en stijlicoon Gwen Stefani ze liefkozend, oftewel ondeugend, venijnig, de meisjes die je in Harajuku met hun hondjes en koffertjes ziet rondlopen.

Op haar succesvolle cd ' Love, Angel, Music, Baby' heeft ze een nummer Harajukugirls, waarin ze vol bewondering zingt over de Japanse jeugd die hier zijn eigen gang lijkt te gaan.

Uitgeverij Phaidon heeft het fotoboekje en mapje ansichtkaarten ' Fruits' uitgebracht van jongeren in Tokio en in het onlangs geopende Japanmuseum ' Het Sieboldhuis' in Leiden is nu een tentoonstelling te zien van de Nederlandse fotograaf Taco van der Eb. Met een serie portretten onder de titel ' Life is confusing' laat hij zien wat jongeren in Tokio, Kyoto en Osaka beweegt.

Wat op het eerste gezicht een anarchistische kakofonie van kleuren en vormen lijkt te zijn blijkt bij een tweede blik een reeks van stijlen die weldoordacht en strak gehanteerd worden.

Zo is een populaire stijl Lolita/gothic; meisjes die erbij lopen alsof ze met een tijdmachine uit de Barok of het Victoriaanse tijdperk zijn gestapt. Jurken met bolle rokken, onderrokken van kant en tule, veel strikken, pijpenkrullen, hoedjes met voiles en als het even kan een piepklein aangekleed pekineesje of chihuahua in hun armen. Bij de Lolitalook gaan ze het liefst helemaal in het roze of wit om zo te beantwoorden aan de Japanse voorliefde voor ' kawaii', oftewel het hebben van een snoezige, zachte en kinderlijke uitstraling.

Bij gothic kiest men voor zwart met venijnige accessoires als kettingen

met doodshoofdjes, spinnen en kruisen.

Ook het hondje krijgt een bijpassend pakje aan. Talloze winkels met een enorm aanbod van jurkjes, T-shirtjes en andere artikelen voor de hond om hem tot de perfecte accessoire te maken.

Een andere opmerkelijke stijl is ' Wa mono', waar Japanse en westerse invloeden samenvloeien. Begonnen met het verknippen, uitvergroten/verkleinen van broekspijpen, mouwen en andere kledingonderdelen onstond er een ' deconstructed' stijl, waarmee ontwerpers als Yoji Yamamoto, Issey Miyake en Rei Kawakubo van Comme des Garçons inmiddels wereldberoemd zijn geworden. Inmiddels hebben ze er traditionele

Japanse kledingstukken aan toegevoegd, zoals de kimono of getaslipper (slippers met hoge houten zolen). Dit wordt gemixt met jeans, cowboylaarzen en het T-shirt. In deze wijk kun je dan ook de modernste versie van een geisha tegenkomen, felgebloemde kimono's met daaronder stilettohakken van Gucci, een witgeschminkt gezicht met zwarte uitgelopen oogmake-up.

Ook een opmerkelijke stijl is ' Tweedehands', niet omdat het goedkoper is, maar als ultieme vorm van verzet. In Japan heeft men een enorme hang naar nieuw, schoon en er is een algemene afkeer van oude, gebruikte spullen.

Cyber, wire accessory, hard-core, post-punk, b-girl, soul, iedere stijl heeft ook weer zijn substijl zoals Noriko Okamura (23) in de tentoonstelling van Van der Eb over zichzelf zegt; ''Mijn stijl is die van Afrikaanse vrouwen in New York.'' Ze heeft dan ook een afrokapsel laten permanenten en heel lang onder de zonnebank gelegen.

Van der Eb wilde niet enkel foto's ophangen, maar ook beweegredenen en toekomstverwachtingen laten zien. Samen met een student Japans sprak hij jongeren aan en ze probeerden naast het maken van een foto ook enkele uitspraken uit te lokken. Fotograferen bleek minder moeizaam dan praten. Hoe expressief hun kleding ook is, praten over persoonlijke dingen, vooral met vreemden, daar hadden de meesten moeite mee. Toch geven de antwoorden net iets meer informatie waardoor de jongeren weer heel gewoon worden met net zulke doorsnee ambities en dromen als elders. Zoals Satomi Saito (17) met haar roze rok met aardbeien en zilveren kroontje op haar hoofd die van werken met cijfertjes houdt en accountant wil worden of Juga (20) die getrouwd en huisvrouw is.

''Hier in Harajuku kunnen we lekker aan wat we zelf willen.”En: ''Ik hoop dat mensen stoppen met elkaar te beoordelen op uiterlijkheden. Met deze jurk denkt de helft van de mensen dat ik gek ben.”

Niet echt rebels en opzienbarend voor ons maar in het van oudsher dicht bevolkte Japan worden samenwerking en harmonie belangrijker worden gevonden om met elkaar te leven dan individuele verlangens. Met kleding kun je laten zien bij welke groep je hoort.

Vanaf de kleuterschool tot aan de universiteit zijn het verplichte donkerblauwe matrozenjurkjes of militairachtige uniformen waarbij zelfs richtlijnen voor kapsels gegeven worden. Die strakke kledingrichtlijnen laten al zien wat er achter de schoolmuren gebeurt. Weinig expressievakken en leren, leren en nog eens leren onder de zware druk van de toelatingsexamens voor de vervolgopleidingen. In Japan zelf wordt het ' de hel' genoemd. In een goede baan bij een groot bedrijf moet je het zogenaamde kantooruniform (grijs/zwart (mantel) pak met wit overhemd) aan. Voor de verandering een oranje overhemd wordt niet getolereerd.

Maar de Japanse economie verkeert al een aantal jaren in een dal. Veel jongeren leven van verschillende baantjes of laten zich zo lang mogelijk onderhouden door hun ouders. Een uitlaapklep is Harajuku.

Westerse begrippen als vrijheid, individualiteit en verzet mengen zich hier met Japanse vernieuwingsdrang, harmonie en perfectionisme. De beroemde Japanse tuinen zijn de metafoor voor de hele samenleving van perfectionisme, harmonie en esthetiek. Er wordt niets aan het toeval overgelaten en kunstmatigheid wordt meer gewaardeerd dan persoonlijkheid.

Robots in de vorm van hondjes, vrouwelijk personeel in warenhuizen met gekunstelde falsetstemmen, massale oogoperaties om het ideaal van een poppengezicht te bereiken, Lolita's, het past allemaal in zo'n samenleving. Maar ook deze globaliseert, en blijkt niet zo perfect. Harajuku laat precies die worsteling daarmee zien.