Veel te dik in Zweden, veel te dun in Niger

recensie Misschien helpt het de vastende tieners in de geïndustrialiseerde wereld en de vetgemeste bruiden van West-Afrika om eens afstand te nemen en van veraf te kijken hoe verschillend culturen met 'vet' omgaan. Daar is nu een boekje over.

Vindt u mij vet? De Canadese Allyson Mitchell is filmmaker, feminist en activist. 'Vet-activist', om precies te zijn. Want Mitchell is ook nog dik, of liever 'vet', en gaat met een groepje vette zusters regelmatig de straat op om het publiek nadrukkelijk te confronteren met hun dikke konten, imposante heupen en 'fabuleuze flubber-armen'.

Vindt u mij vet, vragen ze dan aan voorbijgangers, die verlegen en verward reageren, want hier informeert een heel dik iemand rechtstreeks naar wat ze natuurlijk allemaal denken.

,,Voor veel mensen is het woord vet praktisch taboe in 'net' gezelschap'', stelt Mitchell terecht. Onder het motto ,,Ieder lichaam is een goed lichaam'' proberen de vet-activistes dit taboe te slechten en het 'vrolijke', 'sexy' vet te tonen, in plaats van het stereotiepe luie, slechte, ongelukkige lichaamsvet.

Mitchell is de enige niet-antropoloog die een hoofdstuk schreef in de bundel 'Fat'. Het boek beschrijft de 'antropologie van een obsessie' in uiteenlopende landen, en doet dat op intrigerende, soms hilarische, soms schokkende wijze. Vet, zowel lichaamsvet als het soort voedsel waar het lichaam vet van wordt, is in alle veertien beschreven landen een issue: een probleem, een symbool, een metafoor - voor welvaart, of voor het gebrek aan welvaart, voor zelfbeheersing, of het gebrek daaraan.

Het is hilarisch hoe de Amerikanen collectief heen en weer geslingerd worden tussen begerigheid en beheersing wanneer zij in een van de populaire koffietenten zelf hun favoriete koffie komen samenstellen. De meesten, observeert een genadeloze antropoloog in de bundel, kiezen voor magere melk én slagroom.

Het is schokkend om te lezen hoezeer de tienermeisjes in Zweden bezig zijn met slank-zijn en dik-zijn. Het is hun belangrijkste, zo niet enige gespreksonderwerp. De antropologe die een jaar lang onder Zweedse schoolmeisjes verkeerde, beschrijft hoe paradoxaal hun conversatieregels over slankheid zijn. Alleen de dunste meisjes mogen vol afschuw praten over hun dikke dijen, waarop hun 'dunne' vriendinnen dit luid moeten ontkennen om vervolgens te gaan jammeren over hun eigen dikke billen.

Wie echt wat steviger is, mag niet meedoen aan deze gesprekken - die dient beschaamd te zwijgen en in stilte op dieet te gaan. Totdat zij zo dun is dat ze mee mag klagen over haar vermeende dik-zijn. Kortom, alleen illusionair overgewicht is sociaal geaccepteerd, en de gedeelde vet-fobie bevestigt de vriendinnenband.

Uiteraard is taille- en heupomvang voor deze pubermeisjes ook het belangrijkste selectie- en uitsluitingscriterium in vriendschappen. Wie naast een molliger meisje in de klas gaat zitten, ligt er direct uit, want dik-zijn is besmettelijk. Niet alleen het mollige meisje is impopulair, dat gevreesde lot dreigt ook voor een dunnere buurvrouw.

Vet-activiste Mitchell heeft zo bezien misschien wel gelijk dat dunne mensen minstens zo ongelukkig zijn als dikke. Zij ziet ze veel lopen door de straten van Toronto; de afgetrainde dunne vrouwen die in de kindermaatjes passen waarmee sjieke modewinkels pronken in hun etalage. Zij geniet ervan zich daar in volle omvang tussen te begeven en daarbij vergelijkbare (maar zelf gemaakte) strakke broeken en naveltruitjes te dragen. Al lijkt ze zich ook wel thuis te voelen in de slachtofferrol: ,,Wij zijn boos op een cultuur die ons voortdurend verleid met geuren en smaken zodat we verslaafd raken aan een veel te vet, veel te zout dieet. Een cultuur die ons vertelt dat we onszelf 'voor een keer' mogen verwennen - en dat keer op keer. Een cultuur die ons ook vertelt dat we slecht en lelijk en waardeloos zijn.''

Mitchell verklaart - heel aannemelijk - de agressie die dunne mensen vaak tonen ten opzichte van hun dikke tegenvoeters, uit het feit dat de dunnen zich zoveel meer hebben ontzegd dan de dikken. ,,Iemand die het een leven lang veel geld, energie en offers heeft gekost om maatje 38 te behouden, kan razend worden van de confrontatie met iemand die domweg niet geïnteresseerd is in al die leefregels. Zeker als die persoon nog gelukkig lijkt ook.''

Woonde Mitchell in Niger, dan zou ze de schoonheidskoningin van haar dorp zijn. Wanneer de vrouwen in Niger op de weegschaal stappen, houden zij zoveel mogelijk kleren, schoenen en sieraden aan, in de hoop dat de wijzer nog wat verder uitslaat. Deze vrouwen moeten vol en volumuneus zijn, willen zij mooi gevonden worden. Want daar waar overdaad is wordt slankheid vereerd, en vice versa.

De antropologe die de vet-verering in Niger beschrijft, stelt zich de vraag of dat nu bevrijdend voor vrouwen is, zo'n cultuur waar je je vetrollen niet hoeft te verhullen maar mag etaleren. Dat blijkt tegen te vallen. De druk op dochters om nog eens op te scheppen is groot. Met tegenzin moeten jonge meisjes grote borden pap verorberen om begeerlijk en huwbaar te worden, en lichaamsbeweging is taboe - daar verbrandt een mens maar calorieën van. En dat de veel te dikke vrouwen immobiel worden - dat is nu net de bedoeling. Dan raken ze geïsoleerd en worden te lui voor lust. De dreiging van overspel wordt als het ware gesmoord in een dikke laag vet.

Vet en seks hebben wel vaker een bizarre verstandhouding, zo blijkt uit het hoofdstuk over 'Fat porn'. Nooit geweten dat er een hele tak van pornografie bestaat waarin de vetste vrouwen het opwindendst zijn. En niet alleen hun lichaam, vooral het tonen van grote schranspartijen op bed en het leeglikken van schalen slagroom gaat door voor bijzonder sexy.

Er is in deze bizarre subcultuur zelfs een geheel geaccepteerd, spannend rollenspel tussen 'gevoederden' en 'voeders', waarbij de laatste groep het erg geil vindt om de eerste zoveel mogelijk in gewicht te laten aankomen. De ultieme daad van liefde in deze relaties is - alweer - dat de ''gevoederde' zich door haar voeder naar 'immobiliteit laat leiden'. De dikke diva Supersize Betsy wil niets liever, maar is nog zoekende. ,,Na zes jaar heb ik nog steeds niet de man gevonden die mij echt, echt immobiel wil maken.''