Huiselijkheid en absurdisme

recensie De jonge generatie Noorse schrijvers zoomt in op zichzelf, niet op grote maatschappelijke thema's. De toon is luchtig, de horizon reikt niet veel verder dan eigen huis en tuin, al vertonen de Noren veel belangstelling voor het grotseke.

Veel jonge schrijvers beoefenen een vorm van wat wel dirty realism genoemd wordt. Selma Lünning Aar gaat daarin het verst. In 'Nog een rondje' wordt je om de oren geslagen met verkrachtingen en sterfgevallen. Een overdosis dramatiek en ellende waardoor je al snel afhaakt.

Jonny Halberg pakt het subtieler aan in 'De grote overstroming'. Kort en droog beschrijft hij herrieschoppers, zuiplappen en andere verwarde geesten. De gebeurtenissen zijn gruwelijk: een overstroming die huizen en mensen meesleurt, een gewurgde hond en twee onopgeloste moorden. Toch is dat allemaal goed te verdragen. Halberg verandert de ellende in een toneelstuk dat absurdistisch aandoet, met personages die als bij toeval in hun eigen leven verzeild geraakt lijken.

Ook Erlend Loe blinkt uit door zijn droge humor. Hij is geweldig populair bij dertigers, maar Noorse critici vragen zich af of zijn werk wel literatuur mag heten. Vlot, ironisch en vol rake dialogen lijkt het toch vooral entertainment zonder werkelijke diepgang. In zijn debuut 'Tang' belandt de ik-figuur onbedoeld in een relatie wanneer een meisje zomaar bij hem intrekt. Hij probeert er het beste van te maken: ,,Ik besloot te proberen halsoverkop verliefd op haar te worden. Ja. Ik zou er morgen al mee beginnen. Dat kon toch nooit veel tijd kosten.'' Maar de relatie en daarmee het verhaal suddert te lang door en pas aan het eind wordt het boek weer zoals het bedoeld was; onderhoudend.

Onder het nieuwe talent springt één auteur eruit; Hanne ürstavik. Haar werk past binnen een bredere Noorse stroming van literatuur die het ouderschap tot thema neemt. In 'Liefde' verheugt Jon zich op de verjaardagstaart die zijn moeder zal gaan bakken - morgen wordt hij negen. Maar moeders hoofd staat niet naar het kind: ,,Kun je niet gewoon weggaan, denkt ze. Bedenk iets, speel wat.'' De korte, gecomprimeerde zinnen en de afstandelijke toon geven het verhaal iets verstilds, waardoor de slechte afloop onverwacht schokkend is.

Waar deze moeder haar kind te weinig aandacht geeft, is de moeder in 'Waarheid' juist extreem op haar dochter gefixeerd. Wanneer Johanne met haar vriendje Ivar naar New York wil gaan, sluit moeder haar op in haar kamer. Vanuit die benauwde en steeds ongemakkelijker situatie analyseert Johanne haar relatie met haar moeder: ,,Ik wilde dat ik mijn lichaam overlangs in tweeën kon delen, één helft aan mama en één helft aan Ivar kon geven, dan hadden ze elk hun deel en ik kon mijn rugplaat houden als een klein vlot waarop ik in elkaar kon kruipen en me kon laten wegdrijven.

Voor wie uitgebreider kennis wil maken met de Noorse literatuur zijn fragmenten en verhalen van deze en andere Noorse schrijvers verzameld in 'Onder het noorderlicht', een uitgave ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van Noorwegen.