Moord op kerstavond

recensie Dag Solstad (1941) is een van de belangrijkste Noorse schrijvers van dit moment. Hij heeft een omvangrijk oeuvre op zijn naam staan en mengt zich regelmatig in het publieke debat. Een van de opzienbarendste bijdragen leverde hij in de zomer van 1997, toen hij betoogde dat geen van de 31 besprekingen van zijn laatste roman, 'Professor Andersens nacht', het boek recht deed. Maar een enkeling had oog voor het thema dat hijzelf het belangrijkst vond: de rol van literatuur in de samenleving.

Hoofdpersoon Pal Andersen is een intellectueel van middelbare leeftijd. Als hij na zijn in eenzaamheid genoten kerstmaaltijd voor het raam staat, ziet hij in de flat tegenover de zijne een vrouw gewurgd worden. Hoewel hij geschokt is, kan hij zich er niet toe zetten de politie te bellen. Ook een oude studievriend, die hij op tweede kerstdag bezoekt, vertelt hij met geen woord over het voorval.

Tijdens het etentje bij zijn studievriend is Pal Andersen afwezig; zijn gedachten dwalen af naar de vroegere idealen van de twee vrienden. Van linkse, vooruitstrevende studenten zijn ze welgestelde, bezadigde intellectuelen geworden, al beweren ze nog steeds idealen te koesteren.

Behalve over de moord, laat Solstad ons dus ook over andere thema's nadenken: over het verlies van jeugdidealen - en inderdaad: over de rol van literatuur. Want professor Andersen vraagt zich af wat het nut is van het onderwijs in literatuur dat hij nu al zo lang geeft. Kan de emotie die een literair werk honderd jaar geleden heeft geroepen nu nog nagevoeld worden? Speelt de literatuur van een eeuw terug eigenlijk nog wel een rol in ons bewustzijn? Professor Andersen is bang van niet: ,,Het kon zijn dat de intellectuele, reflecterende en lezende mens intussen voorgoed buitenspel was gezet.''

Deze drie thema's, de moord, het verlies van idealen, de literatuur, wisselt Solstad telkens behendig af. Na een uiteenzetting over de waarde van literatuur voor het nageslacht volgt bijvoorbeeld een toevallige ontmoeting van de professor met de moordenaar waarna professor Andersen zich wanhopig afvraagt waarom hij niet direct aangifte van de moord heeft gedaan. De toon is urgent en beklemmend, niet alleen als het over de moord gaat maar minstens zozeer in de meer beschouwende passages.

Solstad schreef al eerder over de betekenis van literatuur. In 'Gêne en waardigheid', dat wel zijn beste boek genoemd wordt, slaat een docent Noors uit frustratie over de onverschilligheid van zijn leerlingen zijn paraplu kapot tegen het stenen fonteintje op het schoolplein. In deze roman verliest Solstad zich nog meer dan in 'Professor Andersens nacht' in bespiegelingen en overpeinzingen, waardoor sommigen zijn boeken niet om door te komen vinden, maar anderen hem op handen dragen. Gelukkig is 'Gêne en waardigheid' voorzien van een nawoord waarin Janke Klok Solstads oeuvre kort maar krachtig karakteriseert. Dat ontbreekt jammer genoeg bij 'Professor Andersens nacht'. Niettemin: allebei aanschaffen!