En het geschiedde in die dagen dat...

recensie Wel vertrouwd begrip haalt het wel en welk niet in de Nieuwe Bijbelvertaling? Een overzicht in afleveringen (slot).

Het erudiete oeuvre van de Belgische schrijver Paul Claes kent veel rariteiten. Een van de hoogtepunten vormt de roman 'De zoon van de Panter.' In dit boek laat hij de twaalf apostelen afzonderlijk het verhaal van Jezus van Nazareth vertellen. Om de figuren goed uit de verf te laten komen, imiteert hij ook hun taal, of schrijfwijze. 'De zoon van de panter' is een spel met de lezer. Typisch postmodern zou je zeggen.

Onzin. Ook de bijbelse schrijvers zelf speelden met hun lezer. Neem Lucas. De raadselachtige opening van zijn evangelie is één grote intertekstuele verwijzing. Het Nederlands Bijbelgenootschap vertaalde in 1951 het eerste vers van Lucas 2: ,,En het geschiedde in die dagen, dat er een bevel uitging vanwege keizer Augustus...''

De zinsnede 'En het geschiedde' is opmerkelijk archaïsch. Dat is hij niet alleen voor ons, dat was hij ook voor Lucas. Niet dat de evangelist wilde overkomen als een oubollig auteur, hij imiteerde een schrijfstijl die erg lijkt op die van de Griekse vertaling van het Oude Testament. Hij wilde dat de aankondigingen van de geboorte van Johannes de Doper en Jezus klonken als verhalen uit het Oude Testament zoals hij dat kende. De Nieuwe Bijbelvertaling besteedt meer dan bestaande vertalingen aandacht aan de stijl waarin de bijbelboeken geschreven zijn. Als Lucas iets speciaals doet in zijn eerste twee hoofdstukken, dan moet dat dus in de vertaling tot uiting komen. Maar hoe?

De uitdrukking 'het geschiedde in die dagen dat' treffen we aan in Rechters 19 vers 1. De NBV vertaalt: 'In die tijd'. Om Lucas recht te doen sluit de NBV aan bij het Oude Testament in de NBV. Dan wordt het dus 'in die tijd'. Om te voorkomen dat Lucas dan niet te gewoontjes begint, hebben de vertalers besloten in de eerste twee hoofdstukken van Lucas iets verhevener Nederlands te gebruiken dan in de rest van zijn werk. Zo hopen ze hetzelfde effect bij de lezer te bereiken. Vraag is of deze truc werkt: stilistisch gezien valt één ouderwetse uitdrukking sterker uit de toon dan iets formelere hoofdstukken.

De kans is groot dat de lezer te maken denkt te hebben met een plechtstatig schrijver in plaats van met een speels stilist.