Eerst de worsteling, en dan de rust

recensie Waarom wil ik sterven? Het is een vraag die niet vaak gesteld wordt. Veel mensen vragen zich in vertwijfeling af waarom ze nog willen leven. Niet de Spaanse matroos Ramón Sampredo. Zijn doodswens is zo voortdurend en vanzelfsprekend dat hij zich op momenten van diepe wanhoop juist het omgekeerde afvraagt. Waarom wil ik sterven? Waarom is het niet genoeg?

Het antwoord lijkt simpel. Ramón Sampredo brak in 1973 bij een duik vanaf de rotsen zijn rug en is sindsdien vanaf de nek verlamd. Hij wordt in een afgelegen huis in Galicië, in de buurt van de zee, verzorgd door zijn schoonzus, broer, neef en vader. In zijn fantasie vliegt hij nog wel eens terug naar de oceaan die hij als twintiger heeft bevaren, en voelt hij het strand weer onder zijn voeten. In werkelijkheid voelt hij alleen zijn gezicht nog. Hij luistert naar muziek van Wagner, hij kijkt met zijn neefje naar voetbal, maar het is niet genoeg. 'De twee meter tussen ons kun jij zo overbruggen', zegt hij tegen de advocate aan zijn bed. 'Voor mij zijn die twee meter een illusie, een droombeeld'.

Sampredo streed bijna dertig jaar vergeefs om het recht op euthanasie, in het katholieke Spanje verboden. Met een stokje in de mond schreef hij een boek ('Aantekeningen uit de hel') en in 1998 pleegde hij zelfmoord met de hulp van een vriendin. De video-opnames die hij van zijn laatste minuten maakte zijn op de Spaanse tv uitgezonden. De vriendin werd aangeklaagd, maar toen 20000 mensen zich aandienden met de mededeling dat zij het gif aan Sampredo hadden verstrekt, werd van vervolging afgezien.

Die laatste minuten worden door hoofdrolspeler Javier Bardem nagespeeld in de film die de Spaanse regisseur Alejandro Amenábar (van 'The Others' en 'Tesis') over Sampredo maakte: 'Mar Adentro' ofwel 'De zee inwaarts', genomineerd voor een oscar. Eerst de worsteling ('het wordt heet', mompelt Bardem) en dan de rust. De zachte dood. Als je het ziet ervaar je zowel het verlies als de weldaad. Tegenstrijdige gevoelens die je dankt aan het optreden van Bardem (in Venetië bekroond met de prijs voor de beste acteur) die erin slaagt van Sampredo een man te maken die in zijn doodsverlangen meer inspireert dan Superman Reeves in zijn vechtlust. Het verbaast niet dat dit hoofd zonder lichaam nog drie vrouwen aan zijn zijde krijgt.

Bardems scherpte, zijn milde cynisme, zorgt ervoor dat het reflectieve 'Mar Adentro' ontsnapt aan de gemakkelijke troost die speelfilms over ziekte en sterven nogal eens bieden. Ook hier is er de klassieke muziek, de zee, de spelende kinderen, het land, de schoonheid; alles wat het leven aanprijst en de dood wreed maakt. Dat alles weerspiegeld op Bardems expressieve gezicht (en lamme lijf) maakt dat je iets gaat voelen van wat het betekent om daar nog deel van te zijn (ook Sampredo wordt bemind) zonder er nog aan mee te kunnen doen.