Metzmacher is aanstekelijk pleitbezorger nieuwe muziek

recensie Dirigent Ingo Metzmacher had geen beter moment kunnen uitkiezen voor de publicatie van zijn nieuwe boek 'Keine Angst vor neuen Tönen, eine Reise in die Welt der Musik'. Zijn op persoonlijke toon geschreven gids over nieuwe muziek verschijnt niet alleen aan de vooravond van zijn eerste dirigeeropdracht -morgen- bij De Nederlandse Opera (waar hij vanaf volgend seizoen chef-dirigent is), maar ook middenin het Karl Amadeus Hartmann-herdenkingsjaar. En in Metzmacher vindt componist Hartmann postuum zijn belangrijkste pleitbezorger.

Het boek is zeker geen droge encyclopedie voor kenners, maar veeleer een gedreven verslag uit de eerste hand van Metzmachers persoonlijke voorkeuren en drijfveren in de muziek. ,,Velen denken dat muziek iets van gisteren is'', luidt het in het voorwoord. ,,Alleen voor diegenen bedoeld die een concert bezoeken. Voor diegenen die denken dat ze er wat van begrijpen. Ik weet wel beter: grote componisten spreken iedereen aan.'' Zo. Die kun je in je broekzak steken.

Een aantal componisten werd hem dierbaar: Charles Ives, Gustav Mahler, Karlheinz Stockhausen en John Cage, om maar een handvol te noemen. Componisten die Metzmacher steeds behandelt in het kader van belangrijke thema's in de muziek, zoals 'tijd', 'kleur' of 'natuur'. En zo slaagt hij er spelenderwijs in de lezer bekend te maken met de muziek van de afgelopen eeuw.

Metzmacher vertelt over zijn tijd als pianist bij Ensemble Modern, waar hij zijn muzikale loopbaan begon. Daar kwam zijn eerste confrontatie met elektronische muziek, in 'Kontakte' van Karlheinz Stockhausen. Metzmacher beschrijft met veel humor hoe hij samen met een slagwerker een soort ontdekkingsreis aanving in een oefenruimte vol slagwerkinstrumenten.

De mooiste anekdote is wel die keer dat Metzmacher als dirigent een werk van John Cage moet leiden. De componist is zelf aanwezig en geeft de belangrijkste aanwijzing over de uitvoering van 'Socrate' van Erik Satie: ,,Deze muziek wil helemaal niks, heeft geen richting, gaat nergens heen.'' Op aanwijzing van Cage speelt het ensemble zonder wil, zonder doel, en laat het gewoon gebeuren. ,,Toen gebeurde het; het was als een wonder. Plotseling klonk Satie's muziek zoals het hoorde. [Cage] had ons getoond wat alleen een wijs man kan zien.''

Precies de enthousiasmerende energie die Metzmacher van componisten en bevriende musici kreeg, straalt hij in grote hoeveelheden uit in zijn ontwapenende boek. Als promotor van hedendaagse muziek schaart Metzmacher zich bovendien in de traditie van collega's als Leonard Bernstein, Hermann Scherchen en Karl Amadeus Hartmann. Moderne muziek is niet eng, stelt Metzmacher in de conclusie. Maar om de boodschap in de tonen te horen, moet je op ontdekkingsreis. 'No hay caminos, hay que caminar' (er zijn geen wegen, je moet alleen maar lopen) luidt de titel van een werk van Luigi Nono. Niet bedenken waar je heen wilt, om datgene wat je nog niet kent te ontdekken. Dát is reizen in muziek.