Liefdespaar in de botsauto’s

recensie

Een man en een vrouw hebben elkaar ontmoet op de botsbaan van een kermis, waar ze een paar keer aanstuurden op een frontale botsing. Hoe is dan hun huwelijk? Slecht, natuurlijk. Het is tenslotte literatuur. We praten hier over het huwelijk van Lapierre en Sandrine uit ’Zuid, noord-zuid, noord’ van Sameer S. Mehendale (1961).

Mehendale is geboren in India, maar is op zijn tiende naar Nederland verhuisd en schrijft in het Nederlands. Dit boek volgt op zijn debuutroman ’Heliosis’ uit 2002, waarin de hoofdpersonen ook al geen prettig huwelijk hadden.

’Zuid, noord-zuid, noord' heet een roman in drie verhalen’, en weer komt de liefde er bekaaid vanaf. Het eerste verhaal speelt op een ambassade in Afrika, waar een sigarenrokende ambassademedewerker een kansloos oogje heeft laten vallen op zijn vrouwelijke collega en waar een schoonmaakster bijna iets krijgt met een bewaker. Het tweede gaat over een geadopteerde homoseksueel die in zijn Afrikaanse geboorteland een document moet ophalen voordat hij van de Nederlandse bureaucraten mag trouwen met zijn vriend. Het derde verhaal gaat over de Franse houthakker Lapierre en zijn vrouw Sandrine, die elkaar, zoals gezegd, bij de botsauto’s hebben leren kennen.

Die botsauto’s wierpen kennelijk hun schaduw vooruit, maar wat vertellen ze nou eigenlijk over de personages? Dat hun huwelijk beroerd is, begrepen we allang. Lapierre en Sandrine kibbelen namelijk over de puber Pascal, die van zijn vader mee moet op konijnenjacht en daar helemaal geen zin in heeft. Lapierre wil dan zijn hand onder Sandrines maillot schuiven–- om het goed te maken wellicht – maar zij wijst zijn avances af. Prompt duikt manlief de kroeg in, wat het huwelijksgeluk uiteraard niet bevordert. Wat moet de lezer dan nog meekrijgen van die botsauto’s?

De ontmoeting op de botsbaan is typisch het soort symboliek waarmee sommige auteurs hun verhalen een doortimmerde structuur proberen te geven. Het cliché wil immers dat schrijvers orde scheppen in de chaos. De wereld mag dan een warboel zijn, hun boek is dat niet: het kleinste detail heeft een dubbele bodem. Maar bij Mehendale zijn de dubbele bodems niet subtiel, maar leeg en ergerniswekkend.

Dat is geen detailkritiek, want het patroon komt bij Mehendale op alle niveaus terug: hij suggereert een zekere diepzinnigheid waar niets achter schuil blijkt te gaan.

Neem de hoofdpersonen. Er schuilt heus wel tragiek in hun levens en ze doen vreemde dingen, net als in echte literatuur, maar dat maakt de verhalen niet vanzelf betekenisvol. Bijvoorbeeld: de geliefde van de geadopteerde homo loopt niet bepaald over van enthousiasme voor het huwelijk en is hoogstwaarschijnlijk niet monogaam, dus wat doet de hoofdpersoon als hij in Afrika het belangrijke document in handen heeft waarmee de bruiloft doorgang kan vinden? Hij verbrandt het op zijn hotelkamer.

Zo’n dramatisch gebaar moet raken aan het mysterie van het mens zijn, de diepten van de ziel, maar doet de lezer alleen maar gapen. Mehendale’s personages worden er in elk geval niet minder sloom van: nooit maken ze een weloverwogen of passionele keuze. Onder de oppervlakte wil het maar niet broeien.

Het blijft eveneens duister waarom het geheel een ’roman in drie verhalen’ moet heten, en geen verhalenbundel of drieluik. Je kunt een lijn trekken van ’geen relatie’ via ’in de relatie’ naar ’einde van de relatie’, maar dat is wel een heel dunne. Ook hier suggereert de schrijver meer dan hij waarmaakt.

Het zou allemaal minder erg zijn, als de verhalen minder futloos geschreven waren. Erotiek blijft beperkt tot zinnetjes als ,,Ze voelde hoe hij haar nakeek” en ,,Hij zag het beeld van Sandrine voor zich, die in haar negligé door het huis dwaalde zoals ze dat de afgelopen zomer op zwoele ochtenden had gedaan”. En Mehendale maakt nogal wat stilistische blunders. Als twee geliefden op een bankje zitten, schrijft hij : „Een vlaag hondenstront trok voorbij.”

Zijn politiek commentaar mikt niet hoger dan deze afgezaagde verzuchting van een ambassademedewerker: ,,Ik snak nu wel weer naar de beschaafde wereld.” Nederlanders vinden de lokale negers niet beschaafd, voelt u hem?

Dit boek faalt, kortom, op alle mogelijke manieren.