Zijn bloed tot stroop geworden

recensie

Multiple sclerose kon zijn geest pas doven, toen zijn lichaam allang een uitgeteerd wrak was. In de anderhalf jaar voor zijn dood – hij stierf, net dertig, in 1919 – hield de Engelsman W.N.P. Barbellion een dagboek bij dat getuigt van een verbluffende psychische veerkracht, en tevens, maar dit terzijde, van literair talent.

Meestentijds hield alleen een dove, ongeletterde verzorgster hem in zijn cottage gezelschap. Het kostte haar soms een klein uur om zijn spastische benen uit de knoop te halen. Men kan zich een gemakkelijker uitgangspositie indenken voor iemand die, al schrijvend, ’de wetenschappelijke onderzoeker van zichzelf’ wil zijn. Toch weet Barbellion zichzelf – en anderen – verrassend laconiek en niet zonder humor de maat te nemen: ,,‘Ik en mijn eerzucht, wat een grotesk paar.’’

Natuurlijk wisselen zijn stemmingen. Nu eens verwenst hij ’dat buitengewoon stompzinnige heerschap, Heer Noodlot’, dan weer geniet hij van de nieuwste James Joyce, van een roodborstje dat haar eieren verwarmt, of van het lied van een merel.

De natuur – hij is bioloog – blijft hem fascineren. Maar wat men de actualiteit noemt, laat hem niet onverschillig. De Eerste Wereldoorlog en de nasleep vervullen hem met krachtig verwoorde ontzetting.

Scherp analyseert Barbellion zijn vriendenloze jeugd en vroege verliefdheden, al kan hij, ’nu mijn bloed tot stroop is geworden’, zich de kwellingen daarvan moeilijk meer voor de geest halen.

Vertroosting biedt hem vooral de publicatie van een eerder, omvangrijker dagboek, waarvoor de beroemdheid H.G. Wells een voorwoord heeft geschreven. Ook dat is laat – tien jaar geleden – in een Nederlandse vertaling verschenen, als ’Dagboek van een teleurgesteld man’ (Privé-domein).

Ontroerend blijft ’Laatste dagboek’ tot het einde, waarin Barbellion zich ’het schitterendste ter wereld’ herinnert: een kwal in een glazen potje dat het zonlicht vangt.

Het boek is uitgegeven, en door Harry Oltheten vertaald en geannoteerd, met alle zorg die het verdient.