Sterven door oesters en foie gras

recensie Enkele jaren geleden brak de Franstalige Canadese schrijver Gil Courtemanche internationaal door met 'Een zondag aan het zwembad in Kigali', een bijzondere, gecompliceerde roman, die zich afspeelde in Rwanda.

Zijn nieuwe, korte roman, is van een geheel andere orde. Het is het sobere en zorgvuldige relaas van een heel bijzondere, dubbele euthanasie. In de eerste honderdvijftig bladzijden van het boek doet de verteller, André, een toneelspeler van begin zestig, verslag van het kerstdiner bij zijn ouders. Erg feestelijk is de avond niet. Kinderen en kleinkinderen zitten plichtmatig aan de dis en zij converseren zoals dat op zo'n avond hoort of spelen een spelletje. Alles overheersend is echter de aanwezigheid van de ongenaakbare vader, die in zijn jonge jaren als een tiran over het gezin heerste - keer op keer vergelijkt de verteller hem met de Russische dictator Stalin, 'het Vadertje der Volkeren'.

Vroeger kon deze vader alles en iedereen in huis naar zijn hand zetten. Maar nu lijdt hij aan Parkinson en heeft hij last van een zwak hart. Hij kan niet meer uit zijn woorden komen, kwijlt onder het eten, valt om als hij van tafel op staat, en moet in de loop van de avond zelfs voor een kort bezoek naar de eerste hulp worden gebracht.

Na een veelbelovende inzet, met mooie, inlevende beschrijvingen van de gehandicapte vader, lijkt de roman op dit punt enigszins te stranden in voorspelbaarheid. De verteller komt keer op keer terug op de daden waarmee zijn vader hem vroeger kleineerde, en de Nederlandse lezer - die al minstens sedert Hildebrands 'Camera Obscura' regelmatig verwend wordt met hoogwaardig huiskamerrealisme - kan slechts met enige spijt bedenken hoe een schrijver als Gerard Reve de gesprekken op deze treurige familievond zou hebben weergegeven.

Alles verandert echter wanneer de vader, met veel moeite, laat weten dat sterven eigenlijk het enige is wat hij nog wil. Het is één van zijn kleinkinderen die voor dit verlangen een hoogst originele oplossing vindt: het dieet moet geheel terzijde worden geschoven. Oesters, foie gras, heerlijke Madiran-wijnen, overvloedige sauzen, dat is wat voortaan aan opa moet worden voorgezet.

Het knappe is, dat Courtemanche, mede door zijn lichte toon, volstrekt aannemelijk weet te maken dat zo inderdaad een waardige dood mogelijk is. Daarbij gaat hij geen van de morele dilemma's die met euthanasie verbonden zijn uit de weg. Na de eerste Lucullusmaaltijden treedt, tot verrassing van de behandelend geneesheer, zelfs een licht herstel op. Het uiteindelijke overlijden van de vader van André, onmiddellijk gevolgd door dat van zijn vrouw, levert op de laatste bladzijde van het boek voor de lezer toch nog een verrassing op. Ook de dood blijkt een triomf te kunnen zijn voor wie het leven in volle waardigheid leeft.

Dit inzicht maakt het boek tot meer dan een reflectie op de dood: het is ook een loflied op het leven. Voor wie ook maar enigzins geïnteresseerd is in de problematiek van het sterven, biedt dit integere boek veel stof tot nadenken.