Een onderhoudende vertelling met zwarte randjes van Perec

opinie

’Wat voor brommertje met verchroomd stuur achter op de binnenplaats’ van George Perec. ’t Barre Land met Martijn Nieuwerf. 3 en 4/10 in Theater Kikker in Utrecht, daarna in andere theaters.

De korte novelle van George Perec die Martijn Nieuwerf heeft vertaald en in de nieuwste voorstelling van het Utrechtse theatercollectief voordraagt, begint zo: „Het was een vent die Karamanlis heette of iets dergelijks. Karawo? Karawasch? Karawiel? Affijn Karadinges”.

De hoofdpersoon van het verhaal, wiens naam de verteller maar niet te binnen wil schieten behalve dat het iets met Kara was, is een droevige figuur, in de eerste plaats omdat hij geen naam meer heeft, maar ook omdat wat hem overkomt, zo intens treurig is.

Van de nog steeds befaamder wordende schrijver Perec (1934-1982) speelde ’t Barre Land enkele jaren geleden het verhaal ’De plaatsen van een ontsnapping’ in een soort drieluik waarvan de hoofdmoot werd gevormd door ’Woyzeck’ van Georg Büchner.

Martijn Nieuwerf koppelt nu deze tekst uit 1966 aan een reprise van de voorstelling die het gezelschap in 1998 maakte over de dagboekfragmenten van de Russische balletdanser Vaslav Nijinski. De dramaturgische lijnen en verbanden die ’t Barre Land trekt tussen verschillende teksten, is voor de buitenstaander niet altijd even helder. Maar het verhaal van Perec, de grote liefhebber van het aanleggen van lijstjes, is alleen al door de hilarisch groeiende lijst van Kara-variaties, een genot om naar te luisteren.

Tegelijkertijd is het een beangstigend verhaal van een schrijver die als kind met zijn Joodse ouders uit Polen naar Frankrijk vluchtte en in de oorlog zijn beide ouders verloor. Ook de soldaat Karaboemdijee, die op allerlei manieren probeert aan uitzending naar de oorlog in Algerije te ontsnappen, en daartoe zijn vriend, wachtmeester Henri Pollak en diens vrienden mobiliseert hem een voet of arm te breken, verdwijnt heelhuids maar onvindbaar in het duister van de nacht – „en we hebben nooit meer iets over die mafketel gehoord”, zo besluit de verteller zijn verhaal.

Op het toneel zijn naast Nieuwerf aanwezig Peter Kolpa, die helpt de bezoekers van een glaasje wijn te voorzien, en Anouk Driessen die de verteller een luisterend oor verleent. Misschien moet je er niet te veel achter zoeken dat een paar acteurs zo’n beetje lopen rond te zwijgen, maar het is wel een mystificerend trekje van ’t Barre Land. Het verhaal was in elk geval prachtig om aan te horen, en de twee acteurs waren wellicht bedoeld als legitimatie dat het hier toch echt wel om theater ging. Het blijven rare snaken, die Barre Landers.