Reich weer jong door popmuziek

recensie Komt een danser naar de rand van het podium gelopen, stoel in de hand. Gaat zitten voor een microfoon en kijkt onbevangen de grote zaal in. ,,Hoi“, zegt hij in het Engels. Gegniffel van het publiek. Danser beantwoordt denkbeeldige vragen, over de choreografie van zo meteen; vertelt dat die een harmonie is tussen drie dansers die uit verschillende culturen komen, dat die deuren wil openen naar het hart van de muziek, dat het erom gaat de muziek te ontdekken vanuit de dans en de dans vanuit de muziek. ,,Uhuh“, zegt hij bevestigend in de stiltes, als antwoord op een niet-gestelde vraag.

Begint de muziek van 'Variations for Vibes, Piano and Strings' (2005), de Nederlandse première van het nieuwste stuk van Steve Reich, die dit jaar zeventig wordt. Reich lijkt er in zijn laatste werken alleen maar uitbundiger op te worden; lichter, alsof hij de zwaartekracht ineens is ontstegen. Weg van het documentaire gewicht van een werk als 'Different Trains', dat woensdag met veel drive werd gespeeld door het strijkkwartet van het London Sinfonietta. De fluitende stoomtreinen, die de zwarte bluespianisten volgens collega en vriend Louis Andriessen imiteerden in hun hoge pianotrillers, laat Reich rechtstreeks met een sample meespelen. Muzikale treinen worden het, die in mineur zingen als de stemmen op diezelfde band vertellen over de transporten naar de concentratiekampen.

Waar komt die plotselinge lichtheid vanaf 'You Are (Variations)' ineens vandaan? Na het concert vertelde Reich (achter de mengtafel in het Concertgebouw) desgevraagd dat hij de laatste jaren was gaan luisteren naar de popmuziek waar zijn zoon mee aan kwam zetten. En dat hij daar blijer van werd dan van zijn eigen muziek.

Tijd om eens wat dingen aan te pakken, vond Reich. In 'Variations for Vibes, Piano and Strings' zijn dat bijvoorbeeld de harmonieën: akkoorden die door hun ongedwongen opeenvolging buitengewoon opgewekt klinken in het opzwepende tempo van het eerste en derde deel. Ook de onregelmatig prikkende bassen en de glitter van de vier tinkelende vibrafoons klinken vrij, als een omlijsting van de pittig scheurende strijkers.

Als Reich zijn 'Variations' niet voor de dansers van de Akram Khan Company had geschreven, durf ik te wedden dat het publiek zelf was gaan bewegen op de opwindende muziek. Het drietal begint met schokkende bewegingen die vloeiend aan elkaar worden gelast, als geluidsmeters reagerend op de pieken. Om in het tweede, langzame deel de armen van dirigent Brad Lubman (die inmiddels midden op de dansvloer staat) in een soort van luchtschrijven te kopiëren en stileren. Het laatste, snelle deel varieert daarop. Net zoals de muziek: eenvoudig, strak swingend en consequent.

Komt die danser weer naar voren gelopen, stoel in de hand. Gaat weer zitten voor de microfoon. ,,Hoi“, zegt hij. En: ,,Uhuh.“ Barst een luidruchtige en langdurige ovatie los.