Al Pacino zeer sterk als Shylock

recensie Dat Shakespeare's toneelstuk 'The Merchant of Venice' tot nog toe geen chique verfilmingen (wel tv-bewerkingen) heeft gekregen zal 'm zitten in de rol van Shylock. Deze laat-zestiende-eeuwse Joodse handelaar is een bittere, sluwe en hardvochtige, dan weer kruiperige man. Filmmakers die geen zin hebben in beschuldigingen van antisemitisme kiezen eerder voor de tranentrekker 'Romeo & Juliet' of de klassieker 'Macbeth'. Jammer eigenlijk, want 'The Merchant of Venice' is een mooi, taai stuk, tegelijkertijd luchtig en diep tragisch.

De vrolijke liefdesperikelen van een arme edelman die het hart wil veroveren van een fortuinlijke dame, worden doorkruist door de emotionele neergang van de man die die liefde mede mogelijk maakt: Shylock, die juist vanwege zijn Joodse identiteit is gemachtigd geldleningen tegen rente te verstrekken.

Daar wordt dankbaar gebruik van gemaakt door Antonio (Jeremy Irons) die Shylock op andere momenten beschimpt. Antonio wil de verliefde jongeling helpen bij zijn romantische queeste (hoewel hij hem heimelijk zelf bemint) en gaat een schuld aan bij Shylock. Maar wanneer hij niet kan terugbetalen grijpt Shylock zijn kans om Antonio in de rechtszaal diep te vernederen.

Michael Radford ('Il Postino') benadert de netelige status van dit stuk door het nadrukkelijk historisch te plaatsen: de film opent met het jaar 1596 en een tekst over de maatschappelijk marginale positie van Joden in het toenmalige Venetië. Hij heeft een sterke troef in handen met Al Pacino, een groot Shakespeare-liefhebber die van puur plezier op ieder poëtisch woord even extra lijkt te kauwen. Zijn Shylock is een eenzame man die enorme persoonlijke verliezen lijdt en zich tegelijkertijd in een prachtige monoloog afvraagt wat de verschillen op de keper beschouwd nou zijn tussen een christelijk mens en een Joods mens.

Radfords 'The Merchant of Venice' maakt duidelijk dat je blijkbaar een acteur van Pacino's gewicht nodig hebt om met deze omstreden rol tegelijkertijd zoveel medelijden, weerzin en bewondering voor zijn intelligentie op te roepen.