Heftige synthese tussen romantiek en realiteit

recensie

’Ruhe’, muziektheater van Muziektheater Transparant, Kunstenfestivaldesarts en Zeeland Nazomerfestival. Geïnspireerd op boek ’De SS’ers’ (1967) van Armando en Hans Sleutelaar. Regie: Josse de Pauw. In Van Riessen Houthallen te Goes t/m 8/9; inlichtingen: www.nazomerfestival.nl of 0900-3300033. Tournee t/m 11-2-08. Inlichtingen: www.transparant.be

Ergens middenin de immense loods, een voormalige houtopslag, staan dicht op elkaar zo’n tweehonderd rechte stoelen van ouderwetse snit. De opstelling is cirkelvormig, intiem. Scènograaf Herman Sorgeloos heeft de stoelen zo gerangschikt dat het voelt alsof je, daar zittend, steun en warmte zoekt bij elkaar.

Dan, zonder noemenswaardig gerucht, krijgt de ambiance een andere dimensie. Een twaalftal mannen is op zijn stoel gaan staan en begint Schubertliederen te zingen: ’Ruhe, schönstes Glück der Erde’. A capella en loepzuiver. Tot, bijna onmerkbaar, een dissonant klinkt: een vrouw neuriet een paar noten mee en, terwijl de zangers zwijgen, beklimt zij haar stoel om te vertellen hoe zij als jong meisje in een Duits lazaret terechtkwam en gewonde soldaten ging verplegen.

De vrouw beschouwt die periode nog altijd als de meest waardevolle in haar leven. Het contrast tussen haar stroef, haperend gesproken verslag en de welluidende puurheid van de samenzang is schrijnend. Alarmerend en verlokkend tegelijkertijd. Het is of Schuberts zo maagdelijk vertolkte verlangen naar harmonie in één vloeiende beweging het inzicht laat doorbreken hoe onmogelijk die hunkering is.

Door de combinatie van Schubert en uit het leven gegrepen verhalen, monologen van destijds tot de SS toegetreden vaderlanders, laat regisseur Josse de Pauw romantiek en realiteit een heftige synthese aangaan. Schoonheid en onvolmaaktheid als iets onlosmakelijks. Iets dat kunst en leven verbindt tot een breder begrip van de ingewikkeldheid van ons bestaan. Hoezo die scherpe scheiding tussen goed en fout?!

In ’Ruhe’ worden per voorstelling de Schubertliederen afgewisseld met twee monologen, gespeeld door Josse De Pauw, Tom Jansen, Dirk Roofthooft of Carly Wijs. In de voorstelling die ik zag, stak de kwetsbare en wat schuchtere vrouw van Carly Wijs wrang af tegen de militante ADHD’er Roofthooft die, een hoestbui onderdrukkend, zijn gehoor voorhoudt dat een soldaat nooit ziek is. Motto: altijd voorwaarts.

Het geraffineerde van ’Ruhe’ is dat de zogenaamde wanklanken, die de acteurs vertolken, in feite echter zijn dan de serene liedcomposities. Dat de zangers van Collegium Vocale Gent alledaagse kleding dragen, als ware hun optreden enkel een uitstapje uit hun werkdag, is een subtiele verdieping van datzelfde bedrieglijke beeld. In al zijn eenvoud is ’Ruhe’ wonderschoon en veelzeggend. De voorstelling dwingt je naar binnen te kijken in plaats naar buiten te veroordelen.