De brug naar Servië is kapot

recensie

In een land als Servië, dat nog maar net een oorlog achter de rug heeft, kun je het verleden niet straffeloos oprakelen. Dat ervaart de hoofdpersoon in ’De brug’, de tweede roman van David Sandes (1967). Politieke motieven heeft deze Romain overigens niet: hij is op zoek naar zijn biologische vader.

Schrijver en pianist David Sandes debuteerde drie jaar geleden met de roman ’Sergei Bubka’s wondermethode’, die vrij goed ontvangen werd. Dat was een komedie over een pianist die zich probeert te redden in Parijs; in zijn tweede boek klinkt meer tragiek door.

Zijn zoektocht voert Romain door een versplinterde Servische samenleving. Dat gebrek aan samenhang raakt hemzelf ook, want hij wil iets van de Serviërs gedaan krijgen: hij wil dat ze hem over zijn vader vertellen, de Servische zigeuner Boban Milanovic. Maar aanvankelijk stuit hij alleen op onverklaarbare weerstand en vijandigheid. ,,Wij kennen die persoon niet. En wij mengen ons niet in familiezaken”, zegt een bitse taxichauffeur.

Romain krijgt geen grip op zijn nieuwe omgeving, hij lijkt steeds iets verkeerds te zeggen. Wel merkt hij dat de naam Boban Milanovic angst oproept. Pas na een tijdje komt hij erachter dat de nummer één van een criminele bende dezelfde naam draagt. Deze Boban Milanovic wordt ervan verdacht premier Djindjic te hebben vermoord, de man die Milosevic heeft uitgeleverd aan het Joegoslavië-tribunaal. Leg tussen alle vijandigheden maar eens uit dat je een andere Boban Milanovic bedoelt.

Zo houdt de schrijver, overigens zelf het kind van een Servische zigeuner, de spanning met eenvoudige middelen vast. De hoofdpersoon heeft een doel (zijn vader leren kennen), maar hij stuit op cultuurverschillen en persoonsverwarring. Na een tijdje komt Romain zelfs in een regelrechte thriller terecht, want tegenstanders van de criminele Boban ontvoeren hem en willen weten ’voor wie hij werkt’. Hij krijgt een pistool in zijn mond geschoven, maar wordt op het nippertje gered – door Boban Milanovic zelf. Die blijkt Romains halfbroer te zijn.

En op dat moment overstijgt Sandes het genre van het spannende verhaal en maakt hij het oorlogsleed in voormalig Joegoslavië persoonlijk. Dat doet hij niet zozeer door Romain bij de oorlog te betrekken, maar door zijn hoofdpersoon te laten voelen dat de oorlogsgeschiedenis altijd tussen hem en zijn familie in zal staan. ,,Hij stond tegenover een vreemde, verstopt in een kelder, op de vlucht, met god weet wat op zijn geweten. Een mens met wie hij niets gemeen had, op een aantal genetische overeenkomsten na. Maar het betekende niets. Ze hadden een totaal ander leven geleid. Hij had een wereld willen vinden met dezelfde gedachten, met dezelfde ideeën als hij. Hij dacht dat mensen zoiets familie noemden.”

De brug tussen de levens van Romain en Boban is even onherstelbaar kapotgemaakt als alle andere bruggen in Servië. En dan vertelt Boban ook nog dat hun beider vader al jaren geleden gestorven is. Romain komt te laat.

Behoorlijk sterk, allemaal; het verhaal zit goed in elkaar. Daarom is het jammer dat de stijl een beetje tegenvalt. Sandes leunt iets te vaak op overbekende stijlmiddelen.

Her en der onderbreekt hij bijvoorbeeld de belevenissen van Romain met melancholische brieven van vader Boban Milanovic aan diens broer Ptica. In die brieven, geschreven toen hij in Duitsland werkte, vertelt hij over de relatie met Romains moeder. ,,Ik heb haar ons woord voor familie geleerd: porodica.” Maar de brieven zijn nooit verstuurd, want die broer kon niet lezen. En als Romain eenmaal zijn familie ontmoet, krijgt hij een schoenendoos - met die brieven erin! Je ziet de zoetigheid mijlenver van tevoren aankomen.

Ook strooit Sandes regelmatig met gecursiveerde Servo-Kroatische, Duitse of Engelse woorden, om de lezer eraan te herinneren dat de personages geen Nederlands spreken. Zo biedt een muzikant Romain een drankje aan en zegt: ,,Energie aus Serbiën. Die heb je nodig.” Sandes doet dat waarschijnlijk om het het verhaal levensecht te maken, maar het effect is omgekeerd: je begint opeens het geploeter van de schrijver eraan af te zien.

Afgezien daarvan beschrijft Sandes treffend hoe een oorlog de brug tussen bloedverwanten kan verpulveren.Bas Belleman