Heisa over en hen hun

recensie

Vreemd genoeg heeft nog geen krant aandacht besteed aan een recente internet-enquête, gehouden onder auspiciën van het Genootschap Onze Taal. Het onderwerp was toch van kapitaal belang: de veronderstelde noodzaak om hun te schrijven in een zin als De schoolmeester heeft ’t hun gevraagd, maar hen in De schoolmeester heeft hen voor dat akkefietje gevraagd.

De uitslag van het onderzoek stemt die schoolmeester ongetwijfeld tot vreugde: vijf van de tien deelnemers vonden veronachtzaming van dit onderscheid ’je reinste taalverloedering’. Nog eens drie wilden het althans in de schrijftaal gehandhaafd zien.

Helaas moet die vreugde danig getemperd zijn door het commentaar dat sommige fans van het onderscheid aan hun antwoord toevoegden. Hun bleek niet bepaald helder voor ogen te staan wat de regels voor het gebruik van hen en hun inhouden.. Zo had iemand ’altijd geleerd dat het is Ik heb het hen beloofd, omdat je er het voorzetsel aan bij kunt denken’.

Ik heb de schoolmeester gevraagd die regels kort samen te vatten. En simpel, dus zonder het gebruik van termen als ondervindend voorwerp.

Ziehier: hen is correct na een voorzetsel (We hebben aan hen een grammatica cadeau gedaan) en als lijdend voorwerp (We hebben hen ermee om de oren geslagen). Als je er een voorzetsel bij kunt denken – maar niet als het er al staat! – is alleen hun goed. De haren rezen hun (bij hen) te berge, toen hun (aan hen) werd gevraagd de schoolmeester op te knopen.

Nu even in ernst. Er is helemaal niets op tegen deze regels te volgen. Om uitingen van volkswoede te voorkomen, doen schrijvende journalisten er zelfs verstandig aan. Maar de bewering dat deze voorschriften voortvloeien uit de levende taal, is een onschuldige vorm van verlakkerij. Ze zijn zo’n 380 jaar geleden bedacht door ene Christaen van Heule. Hij vond navolging bij sommige andere taalregelaars, maar lang niet bij alle schrijvers van zuiver Nederlands, om van de sprekers nog maar te zwijgen.

Gelukkig is er een algemeen aanvaardbare uitweg voor wie Van Heule wel wil, maar niet kan volgen. Degenen die in de nabijheid van schoolmeesters aarzelen of ze hun dan wel hen een kool zullen stoven, kunnen altijd nog, ook in geschrifte, ze een poets bakken.