Fictieve vrouw als klankbord voor Ludwig van Beethoven

recensie

Regie: Agnieszka Holland. Met: Ed Harris. In 10 bioscopen

Nog vóór Anna Holz haar eerste stap heeft gezet in Ludwig van Beethovens chaotische huis is de componist al uitgebreid beschreven. ’Het Beest’ noemt zijn eigen uitgever hem. En ja hoor, Beethoven gaat uitgebreid tekeer zodra hij hoort dat deze vróuwelijke conservatoriumstudente hem komt assisteren in de laatste fase van zijn Negende, voordat die in première gaat.

Maar zoals dat gaat met Eerste Ontmoetingen in films wordt de bejubelde-verguisde kunstenaar onverwacht van zijn stuk gebracht door de ambitieuze jonge vrouw. Beethoven was, menen zijn biografen, een moeilijk man. Bezeten door muziek, eenzaam en vooral gefrustreerd door zijn toenemende doofheid. Een historische figuur waar een acteur gemakkelijk in kan verdwijnen. Gary Oldman deed dat in ’Immortal Beloved’, waarin de componist in een ontroerend gebaar zijn hoofd op de vleugel legt om de vibraties van zijn eigen muziek te kunnen opvangen.

Ed Harris (die wonderwel gestalte gaf aan schilder Pollock in de gelijknamige film) stort zich vol overgave in zijn rol. Zijn Beethoven is een bruuske lomperik die met een metalen kap op het hoofd zijn muzikale geluidsgolven tracht te vangen. Ondanks zijn geduchte reputatie brengt hij in 1824 met zijn nieuwe compositie Wenen in extase, dankzij Anna Holz, een door de scenarioschrijvers bedachte figuur die als klankbord voor de meester fungeert. Een dramatisch gezien handige truc, die echter groen licht geeft aan een stroom Beethoven-oneliners in de trant van ’vibraties zijn de adem van God’, ’luister naar de stilte in jezelf’ en ’jij bent de sleutel naar mijn ziel’. We worden er nauwelijks wijzer van. Regisseuse Agnieszka Holland (’Europa Europa’) raakt pas echt de raadselachtige diepte van het muziekgenie in het met geduld verbeelde, magische moment van de eerste uitvoering van Beethovens Negende. De componist dirigeert het orkest dat zijn voor hem onverstaanbare muziek speelt en brengt zichzelf, de musici, zijn toehoorders én het filmpubliek in grote vervoering. Hemels.