Kritiek

recensie

’Rooms-katholieken lijken het meer in hun genen te hebben om katholiek te zijn, terwijl het voor protestanten veelal een bewuste keus is om protestant te zijn. Ook als katholieken nauwelijks nog een voet in de kerk zetten, voelen ze zich op een of andere manier deel van de roomse cultuur; ze hebben zelfden aandrang om zich te laten uitschrijven’’, constateert de protestantse voorman Bas Plaisier, de voorzitter van de generale synode van de Protestantse kerk Nederland in Kerkinformatie, het officiële PKN-orgaan. ,,Dat is bij protestanten anders. Als je er nooit meer komt moet je kiezen en veel kerkenraden dringen er zelfs op aan om je uit te laten schrijven!’’

Zo kan het zijn dat er officieel vijf miljoen katholieken zijn tegenover twee miljoen gewone, PKN-protestanten, maar dat er ’s zondags 350-000 katholieken naar de kerk gaan tegenover een half miljoen protestanten, en dat een katholiek gemiddeld 26 euro per jaar geeft, en een protestant 133 euro. Dat komt niet doordat katholieken gieriger zijn, maar omdat het aantal randleden zo hoog is. ,,Hoe dan ook, deze randleden voelen zich katholiek en de kerk koestert dit. Het lijkt me van belang dat ook protestanten eens nadenken over hun soms zelotisch drijven om mensen te laten bedanken’’

,,Protestanten hebben sowieso een laag zelfbeeld en zwak kerkgevoel. Naar buiten toe speelt hun protestant-zijn nauwelijks een rol en over het kerklidmaatschap spreken ze weinig. Profilering van het protestantisme beschouwen ze al gauw als overdreven en niet noodzakelijk. Zo werken ze zelf mee aan het beeld dat protestanten niets gemeenschappelijks hebben. Als je bijna elke protestant hoort klagen over zijn kerk, zal een buitenstaander al gauw denken dat het protestantisme op sterven na dood is.’’

,,We moeten ons eens diepgaand bezinnen op de eigen identiteit van onze protestantse organisaties. Hoe komen we uit de sfeer van negativiteit over onze kerk en organisaties? Waarom zijn we zo weinig trots op wie we zijn en wat we betekenen?’’

Woord & Dienst, het opinie-magazine van de PKN biedt hier een ironische getuigenis van. ’Lachen gieren brullen in de ontmoetingskerk – nu met gratis appelsap! Luidt de kop over een feestelijke eindejaarsbijeenkomst in een kerk. De auteur had een naar eigen zeggen vrolijk verhaal verteld, maar niemand had erom gelachen. ,,De mensen wisten niet dat ze mochten lachen in een kerk. Zover is het gekomen: kerken staan bekend als plaatsen waar de ernst vanaf druipt, waar geen lach vanaf kan. Ik vind dat treurig. Geloof is zeker een ernstige zaak. Maar hoe blij is een boodschap als zij niet op zijn minst geregeld een glimlach tovert op de gezichten van hen die in die boodschap geloven? De directeur besloot de bijeenkomst en nodigde de medewerkers uit voor een hapje en een drankje. Nou ja, drankje: in deze kerk werd geen alcohol geschonken, maar alleen appelsap. Achterhaald of juist niet: het beeld van een kerk waar niet mag worden gelachen en gedronken.’’

In hetzelfde nummer krijgt PKN-voorman Plaisier een veeg uit de pan van een predikant die gelooft dat diens stelling dat een bijna unaniem aangenomen synode-document ’als een magneet zal werken’. „Ik schrik daarvan. Ik schrik omdat dit document naar mijn smaak zó zouteloos is, dat het daarmee nauwelijks de rol kan vervullen van magneet die Plaisier eraan toedicht. Als slechts twee synodeleden tegenstemmen, is dit dan echt de richting waarin de kerk het zoeken moet?’’

Een kritische houding klinkt ook door in De Reformatie – met de onderkop ’die uw jeugd vernieuwt als die van een arend’. De één klaagt dat alles maar kan tegenwoordig. Anderen lopen ertegenaan dat nooit iets mag. Waarom gaat alles zoals het gaat? Waarom gaat het niet anders? Wie houdt dat zo in stand? Is het gebruik van macht ergens aan te toetsen? Vooral als het gaat over zaken die niet in de Bijbel staan? Wat is macht eigenlijk?’’

Ook klagen over preken behoort tot het repertoire van de orthodoxe gereformeerde kerken. Een mooie getuigenis daarvan geeft de introductie bij het artikel ’Compomis ter pacificatie’. „Het is niet mijn bedoeling om in dit artikel mijn opvattingen over het vierde gebod uiteen te zetten. Ik heb dat gedaan in een preek in maart 1983. Er zijn bezwaren tegen deze preek ingebracht, als zou hij in strijd zijn met ’Schrift en Belijdenis’. Die bezwaren zijn door de Raad van de Gereformeerde Kerk te Helpman afgewezen en de visitatoren van de Classis Groningen vielen de kerkenraad daarin bij. Daarmee was de zaak kerkelijk afgedaan.” Maar zeker niet vergeten.