Richard III is geen meteropnemer die even de moorden komt ontkennen

opinie

Masterclass Gijs Scholten van Aschat in het Theaterfestival. www.debalie.nl

’De meest ongelooflijke scène die Shakespeare ooit schreef!’ Toneelspeler Gijs Scholten van Aschat riep het in de masterclass die hij vierdejaars-toneelschoolstudenten in het Theaterfestival gaf, even verrast als beduusd.

Ongelooflijk is Shakespeare’s scène ook letterlijk, want je gelooft je oren niet als je hoort hoe die ’verknipte klomp misvormdheid’ van een koning Richard III de vrouw het hof maakt, van wie hij juist de kinderen en echtgenoot plus diens vader heeft vermoord. Logisch dat die vrouw, Lady Anne, in versteende razernij bij de kist van haar opgebaarde man staat.

Zodra Richard zich daar aandient, sist Lady Anne: ,,Weg, weg, jij gruwelijke afgezant der hel”. Ze bespuwt hem, maar Richard besluipt zijn prooi onverdroten en tovert flemige wijsheden boven water die de oren doen klapperen: ,,Hij die je van je man beroofde deed het alleen maar om je een beetre man te geven.” Hijzelf dus. Waarop Lady Anne: ,,Sta op, jij huichelaar; ik wens je dood, maar ik wil zelf je beul niet zijn.”

En dan, pats boem, maakt zij subiet slagzij en laat zich door die execrabele Richard de trouwring omdoen. ,,Uit heel mijn hart; en het verheugt me werkelijk, te zien dat je rouwmoedig bent geworden.”

In zijn masterclass liet Scholten van Aschat zijn pupillen naar staccato uitgesproken venijn zoeken. De Lady Anne-in-spe is hem nog niet verbijsterd genoeg. ,,Je man is net vermoord door Holleeder, en bij de begrafenis komt Holleeder bij je langs: ’Hee hallo, mag ik even met je praten?’ En nee: je loopt niet naar Richard toe, daar ben je veel te verstijfd voor, je benen zijn op slot.”

Vervolgens moet de Lady Anne-actrice haar verbijstering zien te doseren. Mentor Scholten van Aschat: ,,Je hoort hem. Pauze. Je ziet hem. Pauze. Dat moet je verwerken. Pauze. Dan is er paniek: ga WEG. Hoe DURF je... Hoe HAAL je..... Dit is het enige moment om te laten zien wat voor walgelijke vent hij is, daarna wordt het een slimme dialoog. Zoals Machiavelli al wist: zolang je vijand nog met je praat, vermoordt die je niet.”

En nog is Lady Anne’s verbijstering niet op het gewenste niveau. De mentor stuurt zijn pupil van het toneel, in de hoop dat zij achter een gordijn furieuzer klinkt en moedigt haar langs hedendaagse zijpaadjes aan: ,,LAZER OP. Lúl. Wat DOE je hier! Zeg dat ’scheer je weg, plompe hellebode’ alsof je net twee rondjes om het Leidseplein holde. Je bent a-dem-loos. Er komt nu even geen meteropnemer langs om die moorden te ontkennen! Het is als Holleeder die zegt: ’Ik heb Heineken niet ontvoerd’. Waarop jij: ’Fok man; je hebt er twintig jaar voor in de gevangenis gezeten!’ ” Ook Richard III-in-spe krijgt de wind van voren als hij Lady Anne niet verraderlijk-verleidelijk genoeg bejegent. ,,Dat ’uw schoonheid’ moet je uit een ander vaatje tappen. Dat moet toch écht sexy klinken.”

Master Gijs waarschuwt (’Kijk uit; want jullie kennen deze scène te goed’), blijft hameren op die zo verlangde verbijstering, verbiedt Richard-in-spe ’op de lach te spelen’, waardoor hij zijn collega-speelster buitenspel zet, en besluit luchtig: ,,Time flies when you’re having fun.”