Verboden in China en dus hot

recensie

Wanneer de Chinese censors een roman verbieden, is dat voor buitenlandse uitgevers niet zelden een aanleiding om tot publicatie van een vertaling over te gaan. China is immers hot, en het stempel ’verboden’ heeft in het verleden al vaker bewezen de nieuwsgierigheid van buitenlandse lezers te prikkelen.

Overigens geldt dat laatste in toenemende mate ook voor Chinese lezers: verboden verhalen worden in de regel via het internet verspreid, en eventuele piraatuitgaven vinden gretig aftrek.

Sinds de jaren negentig lijkt het voor Chinese schrijvers dan ook niet langer schadelijk te zijn voor hun carrière wanneer er eens een boek wordt verboden. Integendeel. Een schrijfster als Wei Hui, in Nederland bekend van ’Shanghai baby’ (verboden in China) en ’Trouwen met Boeddha’, koketteert zowel in China als daarbuiten met het feit dat zij een ’verboden boek’ op haar naam heeft staan – en dat heeft haar bepaald geen windeieren gelegd. Bovendien is de thematiek waarop zij door de censors is afgerekend (kort gezegd: veel seks en drugs) door andere jonge schrijvers overgenomen, deels in de hoop net zo snel beroemd te worden.

Ook in ’Dien het volk’ speelt seks een belangrijke rol, maar Yan Lianke moet zeker niet met Wei Hui en consorten op één hoop worden gegooid. Allereerst is hij van een andere generatie (geboren in 1958), en hij behoort al geruime tijd tot het literaire establishment. Zijn roman is vooral een politieke satire waarin de seks ’functioneel’ is.

Het verhaal gaat over Wu Dawang, een jonge soldaat in het Volksbevrijdingsleger, die vanwege zijn voorbeeldige gedrag is gepromoveerd tot ’ordonnans annex keukenmeester’ in dienst van een plaatselijke commandant. Wanneer de commandant voor langere tijd van huis is, maakt diens veel jongere vrouw Lian duidelijk aan Dawang dat zij met hem naar bed wil. Aanvankelijk aarzelt de rechtschapen Dawang, maar Lian wijst erop dat het dienen van je superieuren gelijk staat aan het dienen van het volk. En dat laatste is nu juist het hoogste devies van de Grote Leider (Mao Zedong) zelf.

Ze spreken af dat wanneer Lian het bordje met ’Dien het volk’ erop van zijn vaste plaats op de eettafel haalt, Dawang meteen moet doen wat er van hem wordt verlangd, namelijk ‘het volk dienen’ in Lians slaapkamer. Hun relatie neemt uiteindelijk zulke intense vormen aan dat ze beiden de fysieke uitputting nabij zijn. Dan nemen ze hun toevlucht tot het vernielen van revolutionaire memorabilia – een gipsen buste van Mao, een portret van Mao, eetkommen met Mao-citaten erop – om elkaar te overtuigen van hun passionele gevoelens.

Toen Yan Lianke zijn roman ter publicatie aanbood, wilde geen enkele Chinese uitgeverij er de vingers aan branden. Uiteindelijk werd het in januari 2005 sterk ingekort en deels gekuist opgenomen in het literaire tijdschrift Bloemenstad. Maar nog voordat de meeste exemplaren de distributiecentra konden verlaten, werd het uit de handel genomen.

Hoewel dit slechts ten dele is gelukt – de bibliotheek van het Sinologisch Instituut in Leiden heeft maar liefst twee exemplaren weten te bemachtigen – is dit betreffende nummer van Bloemenstad officieel nooit verschenen. De realiteit is dat het verhaal gemakkelijk op het Chinese internet is te vinden, en dat Yan Lianke’s naamsbekendheid door het incident in binnen- en buitenland alleen maar is toegenomen.

Promiscue seks, het belachelijk maken van revolutionaire leuzen en het schenden van Mao’s beeltenis Het is al met al niet verwonderlijk dat de Chinese censors – nog altijd de ideologische waakhonden bij uitstek – zijn gevallen over ’Dien het volk’. Maar nu is er een Nederlandse vertaling, onverkort en ongekuist!