Weergaloos spel in triest en prikkelend ’Bedrog’

opinie

’Bedrog’ van Harold Pinter door De Paardenkathedraal onder regie van Paula Bangels t/m 18/2 in eigen theater te Utrecht (behalve ma/di, zo matinee; 030-2762559 of www.paardenkathedraal.nl

Een klein podium met daarop een grijze bank, een papieren winkeltasje en een tafeltje met dertien gevulde glazen. Aan drie zijden papierrollen die per scène langzaam de hoogte ingaan, terwijl op de achterste met een grote kwast de bijbehorende jaartallen worden gekalkt. Scènewisselingen worden gemarkeerd door een still in een grijswitte belichting.

Vormgeving en enscenering zijn oersimpel, maar blijken een prikkelend commentaar in te houden op het verloop van de handeling. Die in ’Bedrog’ tegen de chronologie van de tijd ingaat. Het stuk begint als de affaire tussen Emma en Jerry, de beste vriend van haar man, al is afgelopen, en eindigt met het prille begin van die verhouding.

Als de voorstelling begint oogt alles maagdelijk. Een bedrieglijk schone lei. Van hoop, verlangen of passie is geen sprake meer. Laat staan van vriendschap. Behalve haar affaire is ook het huwelijk van Emma over en uit. En Jerry hoort onthutst dat vriend Robert al jaren van de buitenechtelijke relatie wist. Een nogal hypocriete onthutsing: „Waarom heb je ’t me niet gezegd dat je het wist, ik was je beste vriend?”

Aan het einde van de voorstelling liggen over de vloer verspreid alle intussen uitgetrokken kleren en geleegde glazen, terwijl Jerry zijn eerste versiertruc op Emma afvuurt. In het perspectief van de voor hen dan nog onbekende toekomst is dat een ontgoochelend beeld. Van bovenaf trekt grijze verf tranige strepen door de jaartallen.

Niet eerder heb ik in een voorstelling van ’Bedrog’ de desillusie die verraad aan liefde en vriendschap aankleeft, zo scherp zien verbeeld. Het is van een oneindige triestigheid, die tegelijk verrukt. Omdat het zo mooi is gedaan en omdat er zo prachtig wordt gespeeld. Vooral Katrien de Becker als Emma is weergaloos. De manier waarop zij met een afwisselend zenuwachtig lachje en leeg voor zich uit staren het onderdrukte cynisme van Emma treft, pakt je bij de lurven. Aangrijpend is haar bevreemde gelaatsuitdrukking als Emma doorkrijgt dat Jerry zijn verleidingspoging echt meent.

In een klap zie je dat het veilige wereldje waarin de beste vriend van haar man ook haar vriend hoort te zijn, in elkaar stort. En dat zij, met terugwerkende kracht, het spel slechts meespeelt om zich met het verloren vertrouwen te meten.

Daarnaast laat David Cantens op een even geestige als spottende toon merken dat de aan alle kanten bedrogen Robert geen enkele reden heeft om zijn cynisme te verbergen. En zet Jan van Looveren Jerry neer als een flegmatieke windbuil, die in het bedriegen van wie dan ook geen been ziet, maar zich gepakt voelt als het hem overkomt. Wanneer Emma hem vertelt dat zij zwanger is, schatert hij als om een goeie grap. Maar wanneer het niet van hem blijkt maar van echtgenoot Robert, pakt hij nijdig haar glas om het in één teug te legen. Met haar spelers ontsluiert regisseuse Paula Bangels haarfijn de achterkant van de lol van het vreemdgaan.