De knoop wordt niet ontward

recensie

Regie: Sander Francken. In 2 filmtheaters.

In zijn film ’De Jurk’ volgde Alex van Warmerdam ooit een jurk: van lapje naar jurk, naar jurkje, naar rokje, naar lapje. Iedere nieuwe eigenaar bracht een nieuw verhaaltje. Dat werd geen heel samenhangende film omdat het verhaal gelijk de jurk aan het dwarrelen ging, maar het was een goed idee, om nu eens een keer een object en geen mens tot hoofdpersoon te maken.

In de documentaire ’Dealing and Wheeling in Small Arms’ doet filmmaker Sander Francken ongeveer hetzelfde: hij maakt van een ding de hoofdpersoon. Niet zomaar een ding bovendien, maar een met een uitzonderlijk dramatische geschiedenis.

De film volgt het spoor van de HS 2000, het wapen waarmee Theo van Gogh werd vermoord. Niet het bewuste wapen zelf, dat is in handen van de politie, maar het type. Waar kwam dit wapen vandaan? Welke handelaren zaten erachter? Zijn er nog meer van dit soort wapens in omloop. Waar zijn die zoal terechtgekomen?

Het zijn zinnige vragen in een film die in de opzet meteen nieuwsgierig maakt, maar die toch tekortschiet. De regisseur wil via het wapen de internationale wapenhandel in kaart brengen maar hij heeft helemaal geen zicht op het pad. Pas na tien minuten belanden we bij een ’special effects’ expert die met het oog op een mogelijke verfilming van de moord op Van Gogh het spoor wel wil volgen.

Daarvoor en daarna zijn we even op een schietbaan in Cambodja, bij een door milities aangevallen gezin in Congo waarvan de vader zijn kinderen zelfverdediging geeft. Hij gaat op bezoek bij een Amerikaanse wapenexpert die uit schieten gaat, bij een man die voor de Verenigde Naties de wapenhandel poogt de ontrafelen, bij de getraumatiseerde kindsoldaten in Nigeria. We vangen flarden op van vergaderingen van de Verenigde Naties in New York en van dorpsoverleg over de herkomst van wapens in Congo.

De onderzoeker van de Verenigde Naties maakt duidelijk dat die handel zo moeilijk te traceren is, omdat bij een deal soms wel twaalf landen betrokken zijn. Een Nederlandse vertegenwoordiger meldt dat een internationaal verdrag geen oplossing biedt, omdat het slechts de bureaucratische rompslomp zal vergroten.

Al deze gesprekjes samen hadden een interessante film kunnen opleveren als er meer was gestructureerd en gecensureerd. Nu blijft onduidelijk waar dit alles heengaat. Zeker, in onze geglobaliseerde wereld hangt alles met alles samen maar het is nu juist de taak van de filmmaker om die knoop te ontwarren, niet om zomaar wat van de hak op de tak te springen.