Bombardement van sopraan Barbara Hannigan

recensie

ZaterdagMatinee, za 20/1, Concertgebouw Amsterdam: Asko Ensemble en Schönberg Ensemble olv Reinbert de Leeuw, met Marieke Schut (hobo), Jan Harschagen (hoorn) en Barbara Hannigan (sopraan). Werken van Zuidam, Rihm en Ligeti. Uitzending Radio 4: di 23/1 om 20.02 uur. Uitzending Ligeti op Nederland 2: 13 en 20/5 (informatief); 16 en 23/5 (concertregistratie).----

Zo gaat dat bij levende componisten: niks geen werk zomaar van de plank trekken, op de lessenaars zetten en spelen. In plaats daarvan wachten de musici geduldig op een stuk dat nog niet bestaat en zweet de componist op iedere noot, met een vaag klankvisioen in zijn hoofd. Klopt het eindresultaat een beetje met die droom, dan mag het nieuwe stuk de wijde wereld in. Anders wordt er net zo lang geschrapt en geschaafd totdat het wél goed is.

Dat laatste gebeurde zaterdag met ’Canciones del Alma’, een nieuwe liederencyclus waarover componist Rob Zuidam nog niet tevreden was. Zuidam is een componist die snel kan werken, maar sommige stukken hebben nou eenmaal meerdere aanlopen nodig voordat ze de eindstreep mogen halen. „Liever geen stuk dan een slecht stuk”’, vertelde Zuidam ooit in een interview. Die artistieke integriteit siert hem, hoe jammer dan ook voor de geplande uitvoering.

In plaats daarvan speelde het Asko Ensemble onder Reinbert de Leeuw eveneens het met uitstel totstandgekomen dubbelconcert voor hobo en hoorn ’Sauvage noble’ uit 2002. Een werk waarin het zoeken tot onderwerp is gemaakt. De hoornsignalen aan het begin waren in ’Sauvage noble’ een teken voor een nachtelijke sluipjacht, waarin de twee hoofdrolspelers elkaar verfijnd op onontgonnen terrein volgden, omhelsden en afstootten. Zware voetstappen aan het begin in de grote trom, een aarzelende laatste slof in de piano aan het einde: tussen beeldende, donkere klanken vond Zuidam tastend zijn weg.

In de Nederlandse première van ’Séraphin-Sphüre’ (2006) van de Duitse componist Wolfgang Rihm hoorde je het Schönberg Ensemble in eenzelfde soort zoektocht. Maar waar Zuidam de luisteraar nog houvast bood, liet Rihm je los in een joyciaanse donkerte van dubbele bodems, vol met kriebelende klanken, donkere gongs en ruisende fluiten. Ook bij Rihm speelde het getal 2 een belangrijke rol in zijn instrumentatie, maar om dit complexe werk te kunnen volgen heb ik meer dan één keer luisteren nodig.

De geïmplodeerde wereld van Rihm vond zijn tegenvoeter zaterdag in de virtuoze klankexplosie ’Mysteries of the Macabre’ (concertaria’s uit de surrealistische opera ’Le Grand Macabre’) van de vorig jaar overleden componist György Ligeti. Supersopraan Barbara Hannigan daalde verkleed als sm-politiecheffin de trap van het Concertgebouw af: zwarte pagepruik, lange leren jas en dito veterlaarzen, korte leren jurk. Volgde een druk en excentriek bombardement van geluiden, met Hannigan als heerlijk scherpschietende mitraillette in de voorhoede. Bont en blauw zong ze het enthousiaste concertgebouwpubliek: het begrip ’coloratuursopraan’ heeft er sinds zaterdag een nieuwe betekenis bij.