Carver zet Albee scherp neer

opinie

Theatergroep Carver met ‘Wankel Evenwicht’ van Edward Albee. T/m 13/1 in Haarlem (Toneelschuur), daarna tournee met langere series in Amsterdam (Bellevue) van 13 t/m 24 maart en Rotterdam (O.T.Theater) van 1 t/m 7 april.

De al aardig naar de tachtig lopende Amerikaanse toneelschrijver Edward Albee is deze maanden weer sterk aanwezig op het Nederlandse toneel.

Eind van de maand gaat ‘Wie is er bang voor Virginia Woolf?’ uit 1962 in de onslijtbaar goede vertaling van Gerard Reve voor de zoveelste maal in première met Olga Zuiderhoek en Porgy Franssen in een gedroomde rolbezetting van Martha en George. Maar eerst is Carver vorige week gekomen met een ook al ijzersterke bezetting in ‘Wankel Evenwicht’.

Het is opvallend dat Albee dit stuk schreef ná ‘Wie is er bang ?' wel zo’n vier jaar later. Immers, beide stukken hebben enorm veel gemeen: een door en door aan elkaar gewaagd echtpaar dat in drank, in cynisme en in een al dan niet gedroomde dode zoon elkaars leven tot een hel maakt.

Tegelijkertijd zijn het allebei verlossingsdrama’s met een heftige catharsis aan het slot. Maar ‘Wankel Evenwicht’ zit ruimer in z’n vel: er is nog een dochter en een zus van Agnes, de vrouw, die beiden op hun manier de handeling voortstuwen. Wat dat betreft is ‘Wie is er bang ?’ kaler, meer tot op het bot. Het is dan ook zijn beroemdste stuk geworden.

Voor de zoveelste maal wendde Carver zich tot het Onafhankelijk Toneel met een verzoek aan Mirjam Koen de regie op zich te nemen. En dat is wijs: de vonken spatten er af, om dit cliché maar eens van stal te halen. De echtelieden Tobias en Agnes worden gespeeld door Paul R. Kooij en Beppie Melissen. Wat de laatste betreft: het is voor het eerst dat Carver en zijn centrale actrice kozen voor een typisch repertoire-stuk uit de toneelliteratuur. En ik heb met buitengewoon groot genoegen haar de rol zien spelen: schijnbaar moeiteloos, alsof ze niet anders gewend is. Het 'geleden hebben aan het leven'komt scherp naar voren in haar mimiek, haar houding en haar stem. Paul Kooij, die de afgelopen seizoenen al zo’n indruk maakte in ‘Op zoek naar de verloren tijd’ bij het Ro, groeit met het verstrijken van de jaren uit tot een van onze echt grote acteurs – soms was het even of ik Han Bentz van den Berg weer zag in de eerste opvoering in Nederland van ‘Wie is er bang ?’

Joke Tjalsma als de ongegeneerde, in de alcohol rondfladderende zuster Claire is op zich een bezoek aan deze voorstelling meer dan waard. Het bezoekend echtpaar van Willem de Wolf en Marlies Heuer kleeft, met alle respect voor hun spel, het bezwaar aan dat Albee ze wel tot katalysator van de handeling wilde maken, maar hun net als de Nick en Honey van z’n vorige stuk, een soort stroefheid geeft, alsof hij soms geen raad met ze wist. Maike Meijer, tenslotte, speelt als dochter Julia in haar vierde huwelijkscrisis, opperbest het boze heksje van de familie.