Rellen in een ver Parijs

recensie

In Parijs vliegt een kraakpand in de fik, waardoor een aantal illegalen omkomt. Een hond weet nog net aan de vlammen te ontsnappen, maar hij zit onder de roet en heeft akelige brandwonden. Een toekijkende man besluit hem mee te nemen.

Daarmee begint ’De wandelaar’, de nieuwe roman van Adriaan van Dis. Het boek schetst een Parijs vol etnische spanningen en illegaliteit; het lijkt geënt op de recente rellen in de Parijse voorsteden.

Van Dis wil de ernst en complexiteit van de situatie in Parijs een menselijk gezicht geven: een spannende onderneming, want de meeste lezers kennen de Parijse misère alleen uit nieuwsberichten. Toch komen die problemen in dit boek niet tot leven. Dat ligt waarschijnlijk aan de hoofdpersoon, Mulder, die net als de lezer een buitenstaander blijft in de wereld van de illegalen.

De genoemde brand geeft het startschot voor rellen en protesten. Etnische tegenstellingen laaien op. Normaal gesproken zou iemand als Mulder daar weinig mee te maken hebben – hij is blank, voert hoegenaamd niets uit en leeft van een royale erfenis – maar de hond sleurt hem uit zijn isolement. Een hond moet tenslotte uitgelaten worden en iedereen blijkt dit beest te kennen: een Arabische kruidenier, een pikzwarte straatveger, een zwerfster met een rottende wond aan haar boezem, een roomse priester en een boeddhiste.

Wanneer hij die mensen ontmoet, krijgt Mulder het gevoel dat hij ’iets’ moet doen. Hij weet alleen niet hoe. En dus Mulder wandelt niet meer, hij doolt rond.

Toch heeft dat dolen natuurlijk weinig om het lijf. Voor Mulder zelf staat er niets op het spel. Hij heeft geld in overvloed en dat blijft zo; niets kan hem deren. Hij kan bijvoorbeeld rustig de begrafenis van een verbrande immigrant betalen. Dat hij niet goed weet hoe hij het benodigde geld bij de weduwe moet krijgen, dat hij verliefd op haar wordt en dat hij zich geneert voor zijn rijkdom, ach, dat zijn futiele problemen vergeleken bij die van de illegalen. Zelfs als de politie hem verdenkt van strafbare zaken heeft Mulder niets te vrezen. ,,Ik zou u het liefst het land laten uitzetten”, zegt een rechercheur, ,,maar helaas, u hebt de verkeerde kleur.”

Toch biedt het verhaal Van Dis wel degelijk een opening om zijn hoofdpersoon in ellende onder te dompelen. Mulder opent zijn bankafschriften namelijk nooit en stuurt belastingenveloppen ongezien door naar zijn accountant. Ik verwachtte eigenlijk dat hij zonder het te merken bankroet zou raken, zodat hij niet langer de weldoener zou kunnen spelen en misschien zelfs op straat zou belanden, tussen de hulpbehoevenden. Maar die kans laat Van Dis liggen.

Liever besteedt de auteur aandacht aan het spirituele verlangen in zijn atheïstische hoofdpersoon. Wil hij het verhaal op die manier alsnog persoonlijk maken? Dan slaagt hij daar niet in, want dat verlangen ligt er te dik bovenop. De hond heet bijvoorbeeld een ‘harige Maria’. Op zeker moment kijkt het dier hem aan en dan leest de hoofdpersoon in diens ogen: ,,Je zegt dat je niet in God gelooft. Maar om wie roep je dan midden in de nacht?”

Misschien is het geen toeval dat het sterkste moment uit de roman zich juist ontworstelt aan de vluchtelingenproblematiek en de spiritualiteit. Op één van zijn wandelingen ziet de hoofdpersoon een wapenwinkel: ,,Mulder probeerde zich voor te stellen hoe ver je de loop van een geweer in je keel kon duwen. Het koude metaal tegen je huig en dan je vinger op de trekker, de gespannen veer. Hij kreeg een erectie, maar wandelde hem weer weg.”

Kijk, dat intrigeert! Waarom windt de gedachte aan zelfmoord Mulder op? Wat zegt het over hem dat hij die opwinding vlug onderdrukt? Juist op dit moment loopt Mulder het meeste gevaar: als hij zichzelf iets dreigt aan te doen. Hij wandelt de erectie weg, maar kun je daarmee de drang onderdrukken? Maar die passage heeft weer niets met de rellen in Parijs te maken.

Wat zou het mooi zijn als dit verhaal verteld werd vanuit het perspectief van een illegaal: wie zou dat beter kunnen dan Van Dis, met zijn kennis van andere continenten en culturen?