Lichtpuntjes Lichting 2008

recensie

’Het ideaal van de samenwerking is soms heel moeilijk te bereiken”, schrijft directeur Willem Capteyn tussen een heleboel positieve dingen door in het voorwoord van de Filmacademie-catalogus.

Capteyn werd na het vertrek van Marieke Schoenmakers interim-directeur van de Filmacademie in Amsterdam. Een sollicitatieprocedure leverde geen nieuwe baas op, en dus blijft Capteyn nu directeur tot 2010. „Er is even rust nodig, want er zijn veel spannende dingen op komst”, zei Capteyn bij de presentatie van Lichting 2008 begin deze week. Capteyn: „De Filmacademie bestaat dit jaar vijftig jaar, dat gaan we in het najaar vieren, onder meer met een reeks nieuwe korte films van oud-scholieren onder wie Frans Weisz. Begin 2009 beginnen we ook met een nieuwe tweejarige bachelors-opleiding. Daar gaan we nu onze energie op richten.”

Michiel Rummens, scenarist en regisseur van de prachtige eindexamenfilm ’Daglicht’, zou best volgend jaar naar die bachelors-opleiding willen. Rummens: „Jazeker, het lijkt me erg aantrekkelijk om mijn kennis gedurende een tweejarige opleiding verder uit te breiden. En omdat het deeltijd is, zou ik ook verder kunnen werken aan de plannen voor mijn speelfilmproject.”

Met ’Daglicht’ geeft Rummens blijk van een groot visueel talent, en een heel bijzondere, gevoelige blik op de hem omringende wereld. Een jongen en een meisje worden op een ochtend naast elkaar wakker. Het is duidelijk dat ze na een feest in hetzelfde bed terecht zijn gekomen. In het daglicht – te midden van andere huisbewoners – is het vooral een kwestie van aftasten. Het hoofd is nog vol van de nacht, maar wat gaat de dag brengen?

Schoorvoetend, weifelend staan ze tegenover elkaar. In die ene ochtend die zo mooi wordt bezongen door de Velvet Underground & Nico (’Sunday morning, praise the dawning, it’s just a restless feeling by my side’) zit al een hele wereld van gevoelens verborgen, van kijken en bekeken worden, van naderen, afstoten en weer naderen.

Rummens, die eerder natuurkunde studeerde en een tijd als operateur in het Amsterdamse culturele centrum De Balie werkte als operateur, zegt in die periode veel te hebben geleerd van de experimentele films die hij daar draaide, en van een avant-gardist als Oskar Fischinger. Rummens, verrukt: „Ik heb van die experimentele films geloof ik vooral goed geleerd om naar details te kijken. Hoe die bloemetjes (Rummens wijst op een lavendelstruikje) bijvoorbeeld zachtjes in de wind waaien, dat is prachtig, als je dat weet vast te leggen.”

Een andere verrassende eindexamenfilm die zelfs op een bijzondere manier aansluit op ’Daglicht’ is ’gaandeweg’ van scenariste en regisseuse Margot Schaap die met Sophie een meisje vastlegt vlak voordat ze het ouderlijk huis verlaat. Evenals ’Daglicht’ is ’gaandeweg’ in een groot oud huis opgenomen dat als een personage meespeelt in de film. Bij Schaap zien we een meisje voordat ze gaat studeren, nog hangend in de warme moederschoot, en eigenlijk ook al aan het weggaan. Bij Rummens zien we jongeren die al volop aan het studeren zijn. Omdat de twee films ook qua sfeer zo mooi op elkaar aansluiten, zou je ze zelfs goed als kleine ’double bill’ kunnen vertonen, als zo’n beetje het beste wat Lichting 2008 heeft voortgebracht.

Bij de documentaires sprong ’Pjotr – Brieven uit de Goelag’ van Jan Jaap Spijkers er echt uit. De regisseur ontdekte samen met zijn Russische echtgenote een stapeltje brieven van haar overgrootvader die in 1937 – op het hoogtepunt van Stalins terreur – werd opgepakt en naar een werkkamp in het Oeralgebergte werd getransporteerd, waar hij in 1945 zelfmoord pleegde.

De brieven die hij onderweg en tijdens het verblijf in het werkkamp aan zijn Katja schreef, vormen de basis van de film waarin de dochter van Pjotr Aleksejev aan het woord komt, en waarin de kleindochter in de Oeral nader tot haar overgrootvader probeert te komen. ’Pjotr’ is een knap gemaakte film – met veel eerbied voor het onderwerp en met een mooie, kalme verbeelding van een aangrijpend verhaal. De film is zelfs al opgepikt door de distributeur (Cinemien) waar Spijkers (in deeltijd?) werkzaam is.

Dicht bij huis bleef ook Carine Bijlsma die een aanstekelijk portret maakte van haar vader, de beroemde cellist Anner Bijlsma en zijn grote liefde voor de wat vergeten componist Luigi Boccherini.

Het zijn vier mooie persoonlijke verhalen die nergens privé worden, maar die op een bijzondere manier boven de eigen ervaring uitstijgen. Lichting 2008 had het moeilijk met een tekort aan regiestudenten. Voor twee films werden zelfs oud-studenten naar de Academie geroepen, om de regie over te nemen. Dat zijn niet de sterkste films geworden, helaas. Maar met Michiel Rummens en Margot Schaap zijn wel twee kersverse auteurs opgestaan die zelf het scenario schreven en zelf de regie voerden – toch de beste combi.