History’s Next Top Model

recensie Schoonheid is zeer tijdgebonden. Wat we nu mooi vinden, is straks lelijk. Daarover gaat de reizende expositie ’Oh wat ben je mooi’.

In de tijd van Lodewijk XIV waren pruiken zo groot dat er extra hoge koetsen nodig waren. Mensen stopten van alles in het haar, van vogeltjes tot portretten. Ze liepen met een stok om in evenwicht te kunnen blijven.

Degene die nu met zo’n pruik over straat zou lopen, ontvangt eerder hoon dan bewondering. Ons ideaalbeeld van schoonheid is veranderlijk. Daar hoeven geen eeuwen overheen te gaan. Zo waren behaarde vrouwenoksels in de jaren zeventig nog een teken van feminisme en onafhankelijkheid, maar hebben vrouwen tegenwoordig allemaal een ’Brazilian Wax’: zelfs de schaamstreek is kaal. Wat we mooi vinden, wisselt zelfs per seizoen: dit tasje is ’zó 2007’.

Dat schoonheidsidealen onderhevig zijn aan verandering is wat de tentoonstelling ’Oh wat ben je mooi’ benadrukt. De levendige expositie is gemaakt door Anno, promotiebureau voor de Nederlandse geschiedenis, en is de komende drie jaar in twaalf winkelcentra in Nederland te zien.

De Barones in Breda heeft de primeur. Voor de opening afgelopen vrijdag liepen er vijf modellen over de catwalk: ’Queen of England’ Elizabeth I (16de eeuw), koningsmaîtresse Madame de Pompadour (18de eeuw), Friese spionne Mata Hari (begin 20ste eeuw) en de actrices Marilyn Monroe en ’Charlie’s Angel’ Farrah Fawcett. Het winkelend publiek mocht op ze stemmen en koos Marilyn Monroe als de mooiste; History’s Next Top Model – een variatie op het bekende tv-programma.

Op internet is de verkiezing nog niet voorbij en ook op de tentoonstelling zelf kun je nog stemmen. History’s Next Top Model is namelijk onderwerp van één van de vijf ’paviljoentjes’ waaruit Oh wat ben je mooi bestaat. Genomineerde mannen zijn er ook: rokkenjager en koning van Engeland Hendrik VIII (16de eeuw), zonnekoning Lodewijk XIV (17de eeuw), en de acteurs Rudolph Valentino, James Dean en ’Magnum’ Tom Selleck. Over iedere persoon valt natuurlijk wat te lezen. Druk je op de knop van je favoriet, dan krijg je een ’persoonlijk’ bedankje te horen.

Er zijn nog vier huisjes. Over haarmode, het perfecte lijf, waar je met een meetlint je taille met die van Barbie kan vergelijken, een huisje over taboes als naaktheid, en over must haves oftewel modeaccessoires. De bezoeker kan raden wiens kapsel afgebeeld staat en lezen over de Mozartlook en het gelkapsel met matje van John Stamos uit de comedyserie ’Full House’. Je wordt uitgenodigd te reageren op stellingen als ’ik ben tevreden als ik in de spiegel kijk’, of: ’mijn zoon heeft scheve tanden, dat wordt dus een beugel’. Je verbaast je over de ’eendagsschoenen’ van koningin Marie-Antoinette; peperdure creaties die ze na gebruik weggooide.

„We willen mensen aan het denken zetten over de geschiedenis. De druk om mooi te zijn is nog nooit zo hoog geweest. Misschien juist omdat het nu betaalbaar is voor iedereen”, zegt Marly Strik van Anno. Voor de prijs van een kanten molensteenkraag begin 17de eeuw kon je een huis in Amsterdam kopen.

Het idee voor een tentoonstelling over schoonheidsidealen was snel geboren, vertelt projectleider en historicus Rik Herder. „Schoonheid is actueel. Kijk naar de documentaire ’Beperkt Houdbaar’ van Sunny Bergman waarin kritiek wordt geleverd op de cosmetische chirurgie. Of de reclamecampagne van Dove met vollere vrouwen. We dachten meteen aan winkelcentra. Daar zijn mensen met uiterlijk bezig.”

De voorbereiding kostte een jaar. Het bleek nog een hele klus: „De mens is altijd al bezig geweest met het uiterlijk, ontevreden geweest. In alle culturen. Soms met een bepaalde functie, zoals ceremoniële sieraden.” Er is zoveel over schoonheid in de wereld te vinden dat er een grens moest worden gesteld. „Misschien verwachten mensen de ingebonden Chinese voetjes te zien, maar die hebben we niet. We kijken vooral naar Europa, vanaf de 12de eeuw”.

De tentoonstelling alleen op Nederland richten kon niet: „Nederland is nooit zo toonaangevend geweest op modegebied. Misschien nu iets meer, maar vroeger in ieder geval niet. Daarom kijken we ook naar de buitenlandse invloeden”. Voorbeelden zijn de Spaanse invloed voor de Tachtigjarige Oorlog en het feit dat het in Nederland een tijdje uiterst hip was om Frans te spreken. Dat is toch wel frappant, zegt Herder. Tegenwoordig pikken we invloeden op uit de hele wereld, maar vroeger was datniet anders.

Toch worden we met de toegenomen communicatie tegenwoordig wel erg vaak geconfronteerd met schoonheid. Als we thuis de televisie aanzetten of achter de computer kruipen, kunnen we er vaak niet omheen. Op straat zien we reclameborden of meten we ons met de medemens. Is het te veel? „Nee, we keuren het niet af, we doen niet aan de Sunny Bergman-methode”, zegt Strik. „Maar we vinden wel dat er erg veel druk is, vooral op jonge meisjes en daarom laten we weten: over twintig jaar is het weer helemaal anders.”

De shoppers in De Barones die zich even overweldigd voelen door de mooie kleding en de vele paspoppen met maatje 36 kunnen opgelucht ademhalen. De bizarre modeverschijnselen uit vervlogen eeuwen werken heel relativerend; ooit viel de halslijn van jurken op tepelhoogte en sexy mannen droegen vroeger een zo groot mogelijke schaambuidel met daarin hun geslachtsdeel, geld, zakdoeken en andere rommeltjes. Dat is toch weer iets anders dan naveltruitjes en skinny jeans.