Roep om excuses centraal in verfilming van treinkaping

recensie De tv-film over de treinkaping bij De Punt zal in de Molukse gemeenschap heftige reacties oproepen. „De wond is nog steeds niet geheeld.’’

George Marlet

Verbijstering en paniek slaan toe bij kapers en passagiers als de trein bij het ochtendgloren plotseling over de volle lengte wordt doorzeefd met kogels. Zes kapers en twee passagiers vinden de dood.

Mariniers voeren kaper Koen hardhandig af. Radeloos roept hij om zijn vriendin Noor, maar hij weet dat ze bij de bestorming van de trein gedood is. De tv-film ’De Punt’ is niet bedoeld als documentaire, maar de makers zijn wel heel dicht bij de werkelijkheid van de tweede Molukse treinkaping in mei en juni 1977 gebleven. Zo dicht dat de film bij een voorvertoning in het Moluks Historisch Museum al heftige reacties opriep.

De zes omgekomen Molukse jongeren gelden bij veel Molukkers nog steeds als helden die hun leven hebben gegeven in de strijd voor een onafhankelijk republiek der Zuid-Molukken (RMS). Dan is het confronterend om voor het eerst te zien hoe de zes vermoedelijk hun bloedig einde vonden op zaterdag 11 juni 1977.

Eén van de zes kapers was de 21–jarige Hansina (Hansje) Uktolseja, de eerste en vooralsnog enige vrouwelijke terrorist die in Nederland om het leven is gekomen. In de film heet ze Noor, maar haar verhaal komt sterk overeen met de werkelijkheid.

Uktolseja deed waarschijnlijk mee met de kaping om haar verboden relatie met Rudi Lumalessil (Koen in de film) veilig te stellen. Ze mocht geen verkering met Lumalessil hebben omdat er bloedbanden tussen hun families waren.

Regisseur Hanro Smitsman heeft de liefdesrelatie gebruikt als metafoor voor de vrijheidsstrijd van de Molukkers. „Noor staat voor de Molukken, het land dat je verliest. Koen voor de Molukkers in Nederland, die met lege handen achterblijven.’’

De titel had wat Smitsman betreft ook ’Ampun’ kunnen zijn, Maleis voor vergiffenis. In de film komen vijf betrokkenen na dertig jaar voor een tv-programma samen: toenmalig minister van justitie Van Agt, de vader en de vriend van Noor, marinier Nico die Noor doodschoot en Yvonne, destijds arts in opleiding en woordvoerster van de passagiers. Met flash backs naar de treinkaping doet ieder zijn verhaal. De climax is dat de vader en de vriend excuses eisen van Van Agt, die zegt dat hij ’daarvoor niet de juiste persoon is’.

Excuses zijn volgens scenarioschrijver Sylvia Pessireron nog nooit gemaakt. Niet voor het in 1951 en 1952 naar Nederland laten komen van vierduizend Knil-militairen met hun gezinnen, niet voor het zich nauwelijks bekommeren om de ’Ambonezen’ en ook niet voor de gewelddadige bestorming bij De Punt. „Er zit nog heel veel frustratie en verdriet. De film is een uitstekende aanleiding om het verhaal te vertellen van een groep die al bijna zestig jaar in Nederland woont. Molukkers gelden als de best geïntegreerde groep, maar de keerzijde is dat je wordt verwaarloosd.’’

Ook jonge Molukkers blijken de geschiedenis van hun eigen volk vaak nauwelijks meer te kennen. Ze tooien zich met RMS-symbolen, maar weten de betekenis niet. Voor de Molukse acteurs die in ’De Punt’ spelen, was het volgens regisseur Smitsman een openbaring om het verhaal te ontdekken. „Ze zijn er nu trots op dat ze in deze film hebben gespeeld.’’

’De Punt’ wordt morgenavond om 20.30u op Ned 1 uitgezonden door de Evangelische Omroep.