Geheimen uit de Vaticaanse buik

Waar staan de schoenen van de pausen, wat doet die troffel daar? In een zesdelige tv- serie neemt KRO-verslaggever Stijn Fens de kijker mee achter de schermen van het Vaticaan. De kaasschaaf die JPII in 1985 in Nederland cadeau kreeg, ligt in een la. Maar met de jaarlijkse ladingen bloemen is de huidige paus erg blij.

Een wandeling met KRO-verslaggever Stijn Fens door Rome staat garant voor twee dingen. Altijd lekker eten en geen seconde verveling. Sinds hij als jongetje van twaalf met zijn ouders op het Sint Pietersplein stond, wist hij het zeker. Alles wilde hij weten van het Vaticaan. Niet van de dogma’s en de leer, maar van het mos in de kerststal en waar het eten voor de paus gekookt wordt, waar de pauselijke schoenen staan, waar de geheime documenten bewaard worden. Stijn Fens, net de veertig gepasseerd, heeft zijn kinderdroom gerealiseerd. Voor KRO/RKK maakt hij de serie programma’s ’Kijk het Vaticaan’.

Dat Fens inderdaad kind aan huis is in het ministaatje, blijkt wel wanneer we met hem meegaan, de Sixtijnse kapel in. Hier zaten de kardinalen in april 2005 en kozen uit hun midden Joseph Ratzinger als paus.

Tijd om naar Michelangelo’s schepping op wanden en plafond te staren is er niet, Fens beent naar de linkerhoek van de kapel. De kleine deur in die hoek gaat open. Ook Joseph Ratzinger liep door deze deur, op die dag in april 2005, de dag van de witte rook. Hij liep toen het kamertje in, waarin hij even kon bijkomen van de schrik, waarin hij een telefoontje kon plegen om het grote nieuws aan zijn familie te vertellen. In dit kamertje hingen toen ook alvast de witte togen voor de nieuwe paus klaar. In drie maten, small, medium en large, omdat tevoren natuurlijk niet bekend was wie de kardinalen uit hun midden zouden kiezen, laat staan of dat een kleine, grote of middelgrote man zou zijn.

Ook stond een kamerheer klaar, die de ongetwijfeld nerveuze nieuwe paus zou helpen bij het omkleden. Maar, vertelt Fens, paus Benedictus wilde geen hulp van een kamerheer. Hij pakte zelf een toog van het rek. Op de beelden is te zien dat Benedictus beter een large aan had kunnen doen dan de medium die hij pakte. De mouwen zijn te kort. Er piept nog wat zwart onderuit. Is dit belangrijk? Bij nader inzien toch wel. Al die verhalen over de logistiek van het Vaticaan onthullen ook veel over de ideeën erachter en over de persoonlijkheid van paus Benedictus.

Fens neemt ons alweer mee, nog verder in de buik van het Vaticaan. Hij laat ons de sacristie van de Sixtijnse kapel zien. Daar staan, in vitrinekasten langs de wand, de tiara’s, de pauselijke kronen, zou je kunnen zeggen. In ieder geval was de tiara het symbool van vooral de wereldlijke macht van het Vaticaan. Paus Paulus VI schafte het gebruik ervan af en verkocht de laatste tiara. In de vitrine staat een kopie.

Tussen al die voorwerpen van heiligheid en macht valt de hamer op, die op de plank ligt. En wat doet die troffel daar? Deze hamer, weet Fens, dient om vast te stellen dat een paus daadwerkelijk is overleden. Drie keer op het voorhoofd kloppen, drie keer vragen of hij misschien slaapt, en als er dan nog geen reactie komt, mag worden vastgesteld dat het zover is. De troffel komt bij een heilig jaar tevoorschijn, om de grote bronzen deur van de Sint Pieter mee te openen.

Als er een mis is in de Sint Pieter, kan de paus kiezen uit kastenvol liturgisch vaatwerk. Van heel kostbaar tot heel eenvoudig. Er zijn nogal wat krijgertjes bij, geschonken tijdens pausreizen. Keurig staat genoteerd welke kelken in welk jaar door welk land geschonken zijn. Natuurlijk zoeken we meteen naar Nederland, 1985, het bezoek van paus Johannes Paulus II. Tja, zegt Stijn Fens. Nederland wilde weer zo nodig origineel zijn. We gaven geen miskelk, maar een kaasschaaf. Die ligt ergens in een la. Misschien maar beter ook, denken we bedremmeld. De schande zou groot zijn als onze kaasschaaf lag tussen de van edelstenen flonkerende kelken, en die van ivoor en ebbenhout.

Dan maar snel naar de tuin, waar jaarlijks ladingen bloemen uit Nederland in vrachtwagens aankomen. De tuinmannen van het Vaticaan, vertelt Fens, zijn echt opgetogen als het weer zover is. Nu hebben de tuinmannen ook wel een dankbare paus, met Benedictus XVI. Die houdt van bloemen, vooral ook in de tuin waarin hij dagelijks naar de nagebouwde grot van Lourdes wandelt voor gebed.

Talloze minifuchsia’s staan in de borders langs de wandelpaden, op verzoek van paus Benedictus. We lopen naar het kapelletje waar de paus dagelijks neerknielt. Dat kan nog net, voor de paus zelf komt, om half een. Ja, we mogen ook even op die bank gaan zitten in de schaduw van een boom.

Dan neemt Fens ons mee, langs de toren van Gregorius XIII – van de gregoriaanse kalender. We worden ingehaald door rekruten van de Zwitserse garde, de bewakers van het Vaticaan. De jongens oefenen het marcheren met die onhandige hellebaarden, die ze tussen wijs- en middelvinger vastklemmen. Als ze plaats rust doen, moet de hellebaard precies naast hun voet geplant worden. Dat lukt niet altijd, wat tot geproest aanleiding geeft.

De Zwitserse garde is, behalve met hellebaarden, bewapend met pepperspray, die ze in hun kniekousen verborgen houden.

Uit de kijk achter de schermen blijkt dat tegenstrijdigheid troef is binnen het Vaticaan.

Zo is er niet alleen een wonderlijke mengeling van heel ouderwetse en heel moderne elementen, maar ook is er naast geheimen en geslotenheid, ook een onverwachte openheid. Fens kan gewoon een interview hebben met de een na machtigste man van het Vaticaan, kardinaal Bertone. En dat interview hoefde niet eens geautoriseerd te worden. Bertone vertrouwt erop dat Fens zijn werk gewetensvol doet.

Maar als dat vertrouwen beschaamd wordt, gaan de deuren potdicht. Zo kocht de RKK beelden die door het Vaticaan gemaakt zijn van de paus die naar het Italiaanse journaal kijkt (waar hij trouwens zelf dagelijks op te zien is), en die in de tuin wandelt. Ook de Italiaanse tv-zender Rai 3 kocht die beelden, maar gebruikte ze in een satirisch programma. Dat leverde de zender een plaats op bovenaan de zwarte lijst. Voortaan geen pauselijke beelden meer voor Rai 3.

Stijn Fens kreeg ze wel, en zal ze de volgende keer vast ook kunnen krijgen. Hij heeft geen satire nodig om een geestige kijk achter de schermen van het Vaticaan te geven.