Overleven met angsten

recensie

Regie Michiel van Erp. Scenario René van ’t Erve. Verteller Arthur Japin. In 3 bioscopen.

„Maar wat dóe je dan eigenlijk, onder die douche?” Dieuwke is 23 jaar en staat drie, vier keer per dag onder de douche, soms twee uur of langer per keer. „Nou, ik pak de shampoo. Ik tel tot één, in mijn hoofd. Dan knijp ik twee keer in de shampoofles, want ik heb vijf vingers aan die hand en tien, dat is een goed getal.” Als er iets mis gaat tijdens die dwangmatige rituelen ’moet’ ze helemaal opnieuw beginnen. Anders zullen mensen haar vies vinden en niet in haar buurt durven komen. Daarom komt Dieuwke ook nauwelijks meer onder de mensen.

In de bioscoopdocumentaire ’Angst’ volgt filmmaker Michiel van Erp zes mensen met angststoornissen. Sylvia (33) is bang voor de nacht en slaapt soms weken achter elkaar niet. Gerard (50) is eens zwaar in elkaar geslagen door Marokkanen en durft nauwelijks de straat op, „bang voor elke hoofddoek die ik tegenkom”,

De angsten lijken plotseling of geleidelijk, maar zonder aanwijsbare oorzaak te zijn ontstaan. Maar bijna altijd liggen er traumatische gebeurtenissen aan ten grondslag. En altijd beheersen de angsten het leven van de persoon die er aan lijdt volledig.

Ontroerend is het om te zien hoe mensen worstelen met hun angsten, om een plaats terug te veroveren in deze maatschappij. En ook hoe respectvol, opgewekt en geduldig hulpverleners daarmee omgaan. John (56), bang voor hoogtes, probeert met zijn therapeute op zijn balkon te gaan staan. Bevend zit hij op een stoel, zo ver mogelijk van de rand. Zijn therapeute vraagt: „Hee, en hoe is het met de gedachte: Ik spring eroverheen?” John antwoordt: „Ja, die is er wel.” „En als je ’m uitspreekt?” John: „Ik spring eroverheen ik spring eroverheen ik spring eroverheen.. ow.. dat is héél erg.” Hulpverlener: „Probeer het nog eens? Iets rustiger nu? Heel goed.”

De openhartigheid waarmee de mensen over zichzelf vertellen is bijzonder, er wordt tot bij de psychiater gefilmd. Toch zijn de keuzes van de filmmaker soms moeilijk te doorgronden. Dat Gerard aan het eind overlijdt aan leverkanker en tot op zijn begrafenis gevolgd wordt, is vreselijk om te zien, maar in de film een wonderlijke keuze.

’Angst’ is een zorgvuldig gemaakte, aangrijpende en ook poëtische film. De trauma’s die deze mensen hebben opgedaan en de angst die hen beheerst blijft moeilijk navoelbaar. Maar Van Erp laat het op een indringende manier heel helder zien – en dat is een prestatie van formaat.