Het bloedstollende verhaal van Hatty Waterman

opinie

Helmert Woudenberg met ’Waterman’. Tournee t/m 20 mei. Info: www.grunfeld.nl

Twee jaar geleden speelde Helmert Woudenberg zijn befaamde voorstelling ’Fortuyn’. Voor wat nu al zijn elfde solovoorstelling is, koos hij voor het verhaal dat de Joodse jongen Hatty Waterman, nu hoogbejaard, hem vertelde over de wonderbaarlijke wijze waarop hij als enige uit een Amsterdams gezin met veertien kinderen ontsnapte aan de gaskamers van Auschwitz.

Het is uiteraard een verschrikkelijke geschiedenis, waarin, anders dan in het levensverhaal van Pim Fortuyn, geen plaats is voor wat lichtere momenten, of het moeten de mirakels zijn waardoor de jonge Waterman telkens aan arrestatie en deportatie wist te ontkomen. Zo voert Woudenberg een oude vrouw op (Watermans moeder?) die hem door de oorlogsjaren heen sleept en als zijn beschermengel hem zijn hele verdere leven na 1945 voorgaat naar het ogenblik dat hij haar eindelijk zal ontmoeten, na de dood.

Na alles wat we te weten zijn gekomen over de vernietiging van de Joodse Nederlanders, bevat het relaas van Waterman geen verrassingen – het is net zo verschrikkelijk als de gebeurtenissen destijds in werkelijkheid zijn geweest. Woudenberg doet dan ook niet veel meer dan die gebeurtenissen neerzetten, vóór de pauze in een fraaie kamerjas in een fauteuil gezeten met een jaren dertig huiskamerlamp aan het plafond, na de pauze, waarin Watermans omzwervingen, na de deportatie van het gezin tussen 1942 en 1945, langs allerlei onderduikadressen aan de orde komen, op een eenvoudige keukenstoel met wat kale peertjes boven zijn hoofd. De typische Woudenberg-motoriek met dat grote, onhandige lijf, voegt daar, anders dan in zijn solo’s ’De zonen van Jacob’ en ’Fortuyn’, niet veel aan toe. Het blijft het kale relaas dat Waterman waarschijnlijk ook zo zonder opsmuk aan Woudenberg heeft verteld, met een ontroerend beeld van zijn doortastende tante Dora die twee zoons had die sterk op Hatty leken. Dat gegeven hielp hem ook een keer uit de handen van de rechercheurs te blijven, omdat tante Dora niet Joods was en zij als ’gemengd gehuwd’ haar gezin van de deportatie kon redden. Een verbijsterende rol speelt de verraadster Ans van Dijk, die de dood van vele onderduikers op haar geweten heeft. Ze doet denken aan de beruchte ’koerierster des doods’ Miep Oranje die in de omgeving van Soest vele mensen uit het verzet de dood heeft ingejaagd en helaas na de oorlog ondanks vele naspeuringen in het niets is opgegaan.

Een sober, theatraal monument voor de vermoorden, en een lichtstraaltje van levensverlangen – wellicht is dat wat ’Waterman’ oproept.