Dichter bij God geraken door dans, poëzie en muziek

recensie

De term soefisme roept ogenblikkelijk associaties op met de dansende derwisjen van Konya. Toch is deze Turkse vorm van soefisme maar een van de vele verschijningsvormen van deze mystieke traditie. Op de dvd ’Sufi Soul: The Mystic Music Of Islam’ neemt historicus William Dalrymple de kijker mee naar Turkije, Pakistan, Marokko en Syrië om de verschillende vormen van de stroming, die zijn oorsprong heeft in de vroege islam, te onderzoeken.

Voor de soefi’s geldt dat zij via muziek, poëzie en dans dichter bij God proberen te komen. Of zoals een Pakistaanse soefi-zangeres het in de documentaire uitlegt: soefisme is leren kijken met je hart in plaats van met je ogen. De manier waarop dit gebeurt blijkt zeer verschillend.

Zo staat de serene en verstilde Turkse soefi-muziek, waarin een hoofdrol is weggelegd voor ijle fluitklanken, in groot contrast met de qawwalis in Pakistan die worden voortgedreven door opzwepende dhol-trommels.

Bovendien gebruiken de dansende derwisjen in Turkije, die geïnspireerd zijn door de dertiende-eeuwse dichter Jalal ad-Din Rumi, de dans primair om nader tot God te komen. Hun dans kent vier stadia. In het eerste stadium zijn ze op weg naar God, in het tweede bij God en in het derde stadium in God. Het vierde en laatste stadium dient om weer terug te keren in een normale bewustzijnstoestand en te reflecteren op de vraag welke missie je als mens hebt uit te voeren. In Marokko hebben de soefi-bijeenkomsten echter naast een spirituele dimensie ook een meer praktisch nut. De rondtrekkende vrouwelijke soefi-gezelschappen bieden daar andere vrouwen de mogelijkheid om via hun bijeenkomsten hun zorgen en problemen weg te dansen.

Het gebruik van muziek en de vredelievende boodschap zoals Rumi die formuleerde, wordt overigens niet door alle gezindten binnen de islam omarmd. Zo verbood de grondlegger van de Turkse staat, Kemal Atatürk, in 1925 de soefistische rituelen. Dit verbod is nog steeds niet opgeheven, al worden de soefi-bijeenkomsten tegenwoordig wel gedoogd. En een orthodoxe moslim die in de documentaire aan het woord komt, kan niet genoeg benadrukken dat muziek zondig is en geen plaats in het geloof mag hebben.

Dat de soefi-traditie desondanks nog steeds springlevend is, blijkt wel uit het feit dat ook jonge muzikanten zich nog steeds laten inspireren door het soefisme. Het bekendste voorbeeld is de Turkse muzikant Mercan Dede, die soefi-muziek vermengt met elektronische beats.

’Sufi Soul: The Mystic Music Of Islam’ biedt een aardige introductie op de soefi-muziek. Jammer alleen dat de Engelstalige documentaire niet ondertiteld is. En ook het bonusmateriaal, dertig minuten muziek van de belangrijkste muzikanten uit de film, is wat karig. (SB)