Een misgelopen burgerbestaan

recensie

Regie: Joel en Ethan Coen. Met Michael Stuhlbarg. In 22 bioscopen.

Het ’mad men’ virus heeft ook Hollywood in zijn greep gekregen. Binnen twee weken verschijnen er nu twee Amerikaanse films in de Nederlandse bioscoop die hun inspiratie halen uit het ’suburbian’ leven begin jaren zestig. Alsof er met steeds meer weemoed teruggekeken wordt naar dit tijdperk waarin mannen nog secretaresses hadden en kopjes koffie kregen. Na de tv-serie ’Mad Men’ volgen nu ’A single man’ van Tom Ford en ’A serious man’ van de broers Coen. Ook in deze twee films heeft de nostalgie een scherp randje, zij het minder scherp in de film van Ford (over twee weken in de bioscoop) en scherper in die van de Coens, Als de excentrieke filmbroers Coen (twee jaar terug Oscar-winnaars met de McCarthy-verfilming: ’No country for old men’) ergens niet snel toe geneigd zijn dan is het wel tot het verheerlijken van serieuze mannen met aktetassen.

Dat de ernstige man in ’A serious man’ geen doorsnee burgergeluk te wachten staat, terwijl hij het wel verdient, heb je in ’A serious man’ dan ook vrij vlug in de gaten. De arme Larry Gopnik (scheikundeprofessor, getrouwd, een zoon en een dochter) ervaart tegenslag op tegenslag.

Zijn onnozele broer Tom is bij hem ingetrokken en bezet nu iedere dag urenlang de badkamer omdat hij – heel vies - een abces leeg moet halen. Op de universiteit weigert een Koreaanse student een onvoldoende te accepteren. Een vaste aanstelling voor Gopnik hangt in de lucht maar blijft daar hangen. Om de haverklap moet hij het dak op om de tv-antenne goed af te stellen. Zijn vrouw heeft een verhouding met zijn beste vriend en besluit hem te verlaten.

’Receive with simplicity everything that happens to you’ staat als motto aan het begin van de film te lezen. ’Ontvang met eenvoud wat u overkomt’ waarna bij wijze van openingsscène een archaïsche Jiddische parabel volgt over een echtpaar dat bezocht wordt door een ondode (een dybbuk). Die geest schijnt nu ook in het huis van de Gopniks gevaren. Van de drie rabbijnen die Larry bezoekt heeft geen een antwoord. Of is dat het antwoord? De charme van ’A serious man’ ligt in de gedetailleerde en vast autobiografische reconstructie van het burgerbestaan van toen (dat gedoe met die antenne!) en in het spel van de acteurs die uitvergroten zonder karikaturaal te worden. De voor een Golden Globe genomineerde Michael Stuhlbarg geeft Larry een aandoenlijke gekwelde verwondering mee. Waarom toch? Waarom ik?

Maar als kritiek op de vage morele antwoorden die een benauwend Jodendom te bieden heeft, schiet de film tekort. Om over de ernst van Larry’s vragen na te gaan denken, moet er wel ook echt iets te verliezen zijn, en daarvoor blijven de Coens toch weer te veel in hoekig absurdisme steken.