Afro-kapsels, coltruien en Marx

recensie

Regie: Haile Gerima. Met Aaron Arefe, Abeye Tedla. Te zien in Amsterdam en Den Haag.

In ’Teza’ gaan we op stap met een Ethiopische arts die vanuit Duitsland terugkeert naar zijn geboorteland, om het falen van zijn generatie onder ogen te zien. In een zinderend historisch epos – drievoudig bekroond op het Filmfestival van Venetië – grijpen politiek, oorlog, familie, liefde en vriendschap in elkaar. Het Ethiopische landschap is de stille getuige, gevangen in een gouden gloed, zoals Rembrandt het misschien zou hebben geschilderd.

We hebben het over Ethiopische intellectuelen die in de jaren zestig gingen studeren in Europa om met verworven kennis terug te keren naar Afrika. Regisseur Haile Gerima (63) vestigde zich in 1968 zelf in de Verenigde Staten waar hij sinds de vroege jaren zeventig speelfilms en documentaires maakt over de Afrikaanse strijd, over kapitalisme en kolonialisme, en film doceert aan de Howard University in Washington DC. Met ’Teza’ vertelt Gerima het verhaal van zijn generatie die geloofde in een modern Ethiopië, en in de socialistische strijd.

Met medicijnenstudent Anberber – getooid met Leninpet – belanden we in het Keulen van de jaren zeventig. Afro-kapsels, bakkebaarden, witte coltruien en veel sigarettenrook en politiek engagement, dat wil zeggen: niet alleen posters van ’de heilige drie-eenheid’ Marx, Engels en Lenin aan de muur, maar ook bijeenkomsten en felle discussies met ’kameraden’ over de Russische en Chinese revoluties, en socialisme als oplossing voor het klassensysteem.

Het geweld grijpt ondertussen om zich heen, zowel in Duitsland als in Ethiopië waar onder de alleenheerschappij van Haile Selassie jongetjes door regeringssoldaten van hun bed worden gelicht, om te vechten in de oorlog. ’Teza’ betekent dauw, de ontvoeringen vinden plaats in de ochtend, als de dauw nog op de bladeren licht. In de jaren tachtig is het de militaire junta die intellectuelen als Anberber in een wurggreep houdt. ’Vijanden van de revolutie’ worden er op klaarlichte dag geëxecuteerd.

Door steeds sneller en op onverwachte momenten te schakelen tussen verschillende werelden en tijdperken, weet Gerima zijn epos steeds intenser te maken, alsof je samen met Anberber – aangrijpend gespeeld door Aaron Arefe – in zijn herinneringen, dromen en nachtmerries duikt. ’Teza’ gaat over geloof, traditie en moderniteit, over mensen die dachten alle antwoorden te hebben, maar die geconfronteerd met de realiteit, met de chaos, op zoek moeten naar wat echt waardevol is. Misschien is dat wel een weefgetouw spannen. Misschien is dat wel les geven aan kinderen in een klein schooltje in Ethiopië.