Een hard oordeel velt de Raad van State over de toestand van de Nederlandse economie. In een advies aan het kabinet, tegelijk gepubliceerd met de Miljoenennota, pleit de Raad voor draconisch ingrijpen. Bezuinigen én hervormen, een nullijn voor de zorguitgaven en geen kaasschaaf meer. Hoogleraar economie Sylvester Eijffinger van de Universiteit Tilburg plaatst daar een aantal kanttekeningen bij.

Volgens de Raad van State is het kabinet te optimistisch over de economische groei die Nederland de komende tijd kan halen. Is dat terecht?

Eijffinger: "Daar ben ik het helemaal mee eens. Structureel zal de economie minder hard groeien dan vroeger, 1 à 1,5 procent hooguit. In die schatting is dan nog geen rekening gehouden met een Grieks faillissement en de kans daarop is groot. Als dat gebeurt, wordt het nog lager, minder dan 1 procent, of geen groei. Het kabinet gaat nog altijd uit van te optimistische groeiperspectieven. Terwijl we nog steeds in de situatie zitten van deleveraging: overheden en gezinnen brengen hun te hoge schulden terug, overheden hebben banken moeten redden, banken moeten hun balansen op orde brengen en verlenen weinig krediet. In zo'n proces kan de economische groei maar heel beperkt zijn."

De conclusie die de Raad van State daaruit trekt, is dat er tegelijk harde bezuinigingen nodig zijn op korte termijn én structurele hervormingen om de economie op lange termijn weer gezond te krijgen. Is dat een verstandig antwoord?

"Nee, je kunt niet en-en doen. Het is nu eenmaal zo bij structurele hervormingen dat de kost voor de baat uitgaat. Maar op termijn levert het veel op. Het is niet verstandig om het dubbelop te doen.

"Het is ook niet zo dat de Europese Unie dat voorschrijft. Het Stabiliteits- en Groeipact geeft veel meer ruimte dan men denkt. De meeste politici weten dat niet, want die hebben het nooit zelf gelezen. Het gaat erom dat het structurele begrotingstekort omlaag gaat. Als een land kan aantonen dat de overheidsuitgaven op de lange termijn betaalbaar blijven door hervormingen op gebieden als de woningmarkt, de pensioenleeftijd en de zorg, dan zal de Europese Commissie daarmee akkoord moeten gaan. Publiekelijk wordt dat ontkend, maar de ruimte bestaat."

Vooral de kosten van de zorg alarmeren de Raad. Die uitgaven moeten nu bevroren worden, is zelfs het voorstel. Is dat haalbaar?

"Dat lijkt me moeilijk. Dan kom je uit bij de huisartsen, de eerste lijn. Dat is niet verstandig. Die moet je overeind houden want dat is de goedkoopste vorm van zorg.

"Het grootste deel van de kosten die uit de hand lopen, zit niet in de huisartsen en de verpleegsters, maar in de specialisten en medicijnen. Hoe hard het ook klinkt: specialisten moeten in loondienst. Waarom zou een specialist vier keer zoveel moeten verdienen als een hoogleraar? De farmaceutische industrie moet aangepakt worden, en de prijsopbouw van geneesmiddelen kan veel transparanter."

Zijn VVD en PvdA in staat die hervormingen tot stand te brengen?

"Er zijn drie scenario's. De eerste is: een taboe op alles. Dan krijg je een Paars II of een Balkenende IV. Er gebeurt niets. De tweede mogelijkheid is dat er bij alles compromissen worden gesloten. Dan gebeurt er niets ingrijpends.

"Het derde scenario is dat van de grote uitruil. De woningmarkt is bijvoorbeeld voor de PvdA. De uitgaven aan hypotheekrente-aftrek zijn onhoudbaar. De PvdA vindt ze ook nog onrechtvaardig. Dat wordt aangepakt en in ruil daarvoor krijgt de VVD het zorgdossier, wat belangrijk is voor die partij. De twee partijen hebben de flanken leeggegeten, dan hebben ze nu de verantwoordelijkheid de grote dossiers aan te pakken. Dat vereist wel moed en inhoud. Maar de persoonlijke relatie is goed, dat is een begin."