Michael Jackson klinkt uit de speakers in het winkelhart van vestingstad Groenlo. Het is negen uur 's ochtends en de eerste Grollenaren lopen met verse broodjes en bloemen over straat. Of ze drinken koffie op het terras. Het leven oogt bourgondisch in dit rooms-katholieke bolwerk in de Achterhoek. Maar wie met architect Lucas Reijmer van het Gelders Genootschap rondloopt, ziet ook iets anders: verbloemde leegstand. "Veel vijf-voor-twaalfmomentjes", constateert hij.

Toenemende leegstand in winkelstraten. Reijmer ziet het overal. Steeds meer gemeenten vragen hem om advies. Hoe houd je winkelstraten aantrekkelijk als er steeds meer winkeliers wegvallen en ketens met grote lichtbakken aankloppen?

De gemeente Oost-Gelre (Groenlo, Lichtenvoorde) houdt in elk geval niet van half werk. De gemeenteraad stak in juni miljoenen euro's in het opknappen van het historische stadshart. En er volgt meer.

Voor wie er eenmaal oog voor heeft, is het verval overduidelijk.In vrijgekomen winkels vestigen zich pop-up winkels die 'frutsels' verkopen, te herkennen aan fluorescerende posters: 'Tijdelijk in Groenlo!'

Geroutineerd stapt Reijmer door de kleine stad - Groenlo telt 10.000 inwoners - met smalle straatjes. "Eén, twee, drie...", telt hij de lege winkels. Soms hangen achter de lege etalages siergordijnen. Daarachter woont nu iemand. Etalagekunst, zoals van atelier Het Kwastje, moet ook hier de leegstand maskeren.

Groenlo vervult van oudsher een regiofunctie op uitgaans- en winkelgebied. Een meubelzaak, kantoorboekhandel met luxepennenafdeling en twee elektronicazaken vind je er. Maar hoe lang nog? "Een kwestie van vijf, zes jaar", denkt Reijmer. "Dan stoppen veel eigenaren."

Het probleem van Groenlo: er zijn overal losse plukjes winkels. Een miniwarenhuis, slijter en modezaak verstoppen zich in een anoniem zijstraatje. Hun chique wegwijzer staat verderop, op een haveloos pleintje.

Ondernemers in Groenlo lijden niet alleen onder concurrentie van webwinkels, maar ook onder de schaalvergroting. Groenlo werd in 2005 samengevoegd met Lichtenvoorde. Het ziekenhuis is inmiddels weg, net als de Grolsch-fabriek. Straks volgt ook het kantongerecht, en daarmee dus ook de winkelende advocaten. Steeds meer inwoners gaan daar nu stappen. Her en der staan nu ook in de Grolse uitgaansstraat horecapanden leeg.

De gemeente, winkeliers en inwoners kijken echter niet machteloos toe. De coalitie van VVD en Onafhankelijken Oost-Gelre heeft 'Groenlo' tot politiek speerpunt gemaakt. In 2027 moet Groenlo bij het 750-jarig stadsjubileum floreren. Er is dus werk aan de winkel.

Reijmer wijst het aan vanaf een stadsbrug. Zie je de entree van de historische hoofdstraat? Weggemoffeld, onzichtbaar door een wegomlegging. Bij een bolwerk met kanon toont hij de stadsgracht. "Dit is toch niet meer dan een vriendelijk parkje", zegt hij. "Haal die bomen weg en laat zien dat het een oud schootsveld is. Breng de gracht in beeld."

Veel historische panden zijn toe aan een lik verf. Ook meer historisch bewustzijn bij de eigenaren is welkom, of soms zelfs de slopershamer. Reijmer vindt: concentreer alle winkels en horeca in één of twee hoofdstraten. Haal elders etalages of hele panden weg, zoals kantoren uit de jaren zeventig. Toch weet hij: die aanpak verplichten helpt niet.

"De enige redding is dat mensen zelf tot de overtuiging komen dat ze iets met hun stad moeten doen."

Zelf voorziet hij een bourgondische winkeltoekomst voor Groenlo, dat omringd raakt door Achterhoekse wijngaarden. Reimer: "Na het bier de wijn".

Experiment in de Achterhoek

Het Atelier Rijksbouwmeester onderzoekt in de Achterhoek de toekomst van winkelstraten. Deskundigen bestuderen de centra van Aalten, Groenlo en Winterswijk. Snelle veranderingen in het winkelgedrag en -publiek zijn de aanleiding ervoor. Naast vergrijzing en verwachte bevolkingskrimp beïnvloeden de economische crisis en de webwinkels de toekomst van winkelstraten.

De gemeente Oost-Gelre wil voorkomen dat de vestingstad in verval raakt. Onder de noemer 'Stad Groenlo' is met de bevolking een toekomstplan gemaakt voor vernieuwing van het historische stadshart. Er is al 2,3 miljoen euro beschikbaar gesteld door de gemeenteraad. Met investeringen uit het bedrijfsleven moet dat bedrag tot 8 miljoen euro oplopen.