Dat je de hypotheekrente van de belastingen mag aftrekken, was lange tijd overal normaal. Maar inmiddels is in Europa de gedienstigheid van de Nederlandse belastingdienst voor de huizenbezitter tamelijk uniek geworden en groeit een consensus dat Nederland er ook vanaf moet.

Daar zijn goede redenen voor: de aftrek kost de overheid veel geld, dat per saldo vooral naar de hogere inkomens gaat. De aftrek beïnvloedt de keuze die mensen maken tussen huren en kopen. Dat maakt de woningmarkt minder efficiënt en kost per saldo welvaart. Volgens het Centraal Planbureau zou het in Nederland gaan om 7,5 miljard euro per jaar. Daar staat dan hopelijk een toename in welzijn (dat minder goed in geld uit te drukken is) tegenover.

De vraag is niet meer óf, maar hoe en wanneer de hypotheekrenteaftrek wordt afgeschaft of ingeperkt. Het grote aantal mensen dat van de aftrek profiteert, noopt wel tot voorzichtigheid.

Beperkt
In het Lente-akkoord wordt voor nieuwe gevallen de aftrek een beetje beperkt: hij blijft alleen bestaan voor leningen die echt in 30 jaar worden afgelost en die niet te hoog zijn ten opzichte van de waarde van het huis. Op zo'n hypotheek betaal je tegen het einde veel minder rente, en heb je dus minder voordeel van de aftrek.

Een echte hervorming is dat niet. Het plan 'Wonen 4.0' van een aantal organisaties op het gebied van huisvesting, waaronder de Vereniging Eigen Huis en de koepel van woningcorporaties Aedes, gaat veel verder. Bouw de aftrek in 30 jaar af en steun mensen met weinig geld met een woontoeslag, zodat je huren en wonen gelijk behandelt, is hun advies.

Wat zijn de gevolgen voor de huizenprijzen? Je zou denken: die zijn beperkt. Voorlopig blijft lenen in alle plannen nog goedkoop. Dan moet de vraag naar huizen dus toch ook relatief hoog blijven.

Bouwen
Maar het ligt anders. Als er in het dichtbevolkte en dichtbebouwde Nederland veel vraag is naar woningen, stijgen de prijzen. Volgens de wetten van de economie zou dat een signaal moeten zijn om het aanbod te vergroten: bouwen. Maar het is in Nederland niet eenvoudig om een plekje te vinden waar snel gebouwd kan worden. Dus stijgen de prijzen extra snel.

Omgekeerd zal een daling van de vraag naar koopwoningen in Nederland leiden tot een forsere prijsdaling dan in andere landen. Voor een groep is die daling prettig: de starters. Zij kunnen zich, als de prijzen dalen, wellicht een koopwoning permitteren. Als ze met velen aan het kopen slaan, zullen zij ervoor zorgen dat er een einde komt aan de prijsdalingen. Zo bezien is het Lente-Akkoord zo gek nog niet, vindt het Economisch Instituut voor de Bouw.

Hypotheek mét aflossing
Maar dat is niet het hele verhaal. De starters moeten zich dan wel een hypotheek mét aflossing kunnen permitteren, in plaats van de aflossingsvrije vorm die voor velen de laatste jaren de enige bereikbare was. En ze moeten er vertrouwen in hebben dat het daar voor hen verder bij blijft.

Kiezen met Kennis gaat na wat wetenschappers zeggen over de beloften en plannen van politieke partijen. Het is een initiatief van Newswhyre en wordt ondersteund door Kennislink en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. Ga voor de Kiezen met Kennis quiz naar www.kennislink.nl/kiezen. De langere, geannoteerde versie van dit artikel staat op: www.bit.ly/NVM6Xf