INTERVIEW | Wie dacht dat het pensioendossier met een strik erom de la in kon - geregeld, hebben we het niet meer over - komt bedrogen uit. 2012 wordt het jaar van de uitwerking. En al hebben FNV-bestuurders een maand geleden de strijdbijl begraven en streven ze met De Nieuwe Vakbeweging naar grotere eenheid, over die uitwerking van het dossier blijft de vakbond met twee monden spreken, zegt Henk van der Kolk. Verwarrend is dat niet, vindt de voorzitter van FNV Bondgenoten. "Iedereen kent ons standpunt en dat van de vakcentrale."

Natuurlijk slikt hij zijn eigen geluid niet in, want op die uitwerking komt het aan. Bondgenoten wil strikte regels voor pensioenfondsen, zodat die in moeilijke tijden niet vallen voor de verleiding om te rekenen met onrealistisch hoge rendementen. Blijven die gedroomde opbrengsten uit, dan kan de pensioenkas plots zomaar leeg zijn.

Ook vakcentrale FNV blijft bij haar standpunt. Het pensioenakkoord dat zij ondertekende, laat juist veel vrijheid aan de fondsen, zodat die zelf kunnen bepalen - afhankelijk van de werknemers en gepensioneerden die ze bedienen - wat voor financieel beleid ze voeren.

Niets bindends
Het is maar één kwestie. Wat Van der Kolk minstens even erg dwarszit - en waar het in de discussie over het pensioenakkoord afgelopen jaar nauwelijks over ging - zijn de afspraken over hoe 50-plussers tot gewilde werknemers te maken zijn, zodat ze werkend de 67 halen. "Afspraken? Er staat niets bindends over in het akkoord. Het is een bijlage geworden met het beste uit de adviezen van de Stichting van de Arbeid en de Sociaal-Economische Raad door de jaren heen. Nietje erdoor en klaar. Geen maatregelen, geen centen."

'Niet het meest aansprekende deel van het akkoord' dus, vat hij samen. Terwijl hij om zich heen ziet dat harde afspraken nodig zijn. "De dominante cultuur blijft 'zorg dat je van je ouderen afkomt'. De werkgelegenheid loopt nu fors terug. Dus ruimen werkgevers eerst de flexibele schil (uitzendkrachten, zzp'ers, mensen met tijdelijke contracten) op en dan sorteren ze voor op het ontslaan van ouderen."

Ze gebruiken verschillende trucs, zegt Van der Kolk. Zo worden mensen in plukjes ontslagen, met nooit meer dan negentien tegelijk. Dan hoeft de werkgever de bonden, noch het UWV, noch de kantonrechter te informeren en spreekt niemand ze erop aan wanneer ze alleen ouderen ontslaan. "Soms richten grote bedrijven aparte bv'tjes op om die constructie uit te voeren."

Kiest een werkgever wel voor collectief ontslag, dan benaderen ze hun oudere werknemers individueel, of die niet genegen zijn om met een zak(je) geld afscheid te nemen. "Dat moet je níet doen, zeggen wij. Eenmaal afgesproken, kun je geen bezwaar meer maken, je hebt geen recht op bemiddeling naar nieuw werk en misschien zelfs niet op WW, want je ontslag is vrijwillig."

Vergrijsde achterban
Een bond die zich hardmaakt voor behoud van werk voor ouderen, laadt die niet de verdenking op zich dat hij opkomt voor zijn vergrijsde achterban? "Tja, die verhoging van de pensioenleeftijd gaat in over een jaar of zeven. We moeten ons wel concentreren op de ouderen van nu, om te voorkomen dat die na jaren van bijstand hun AOW in rollen."

Jongeren hebben een ander probleem, meent Van der Kolk. "Die zitten massaal op een flexcontract." En in flexwerkers investeren werkgevers niet. Waarom iemand scholen die zo weer weg is?

"Het idee is dat flexwerk leidt naar een vaste baan. Maar uit onderzoek van het wetenschappelijk bureau van de FNV blijkt dat dat perspectief wegebt. Eerst gold het voor 30 procent van de flexkrachten, nu nog voor 20. Vooral laaggeschoolden komen er niet tussen. Onderaan de arbeidsmarkt is een overschot aan werknemers. Zij verdringen elkaar. Zo ontstaat een groeiend segment mensen zonder zekerheid of doorstroomperspectief. Hoe haal je dan je pensioen?"

De boterzachte bijlage bij het pensioenakkoord gaat dat niet oplossen, zoveel is Van der Kolk wel duidelijk. "Dus regelen we het zelf, in de cao." Bijvoorbeeld door af te spreken dat opleidingsfondsen ook geld steken in flexwerkers. Of dat zij opleidingen bekostigen die mensen klaarstomen voor de overstap naar een baan in een andere sector.