Vissers frauderen op grote schaal met de vangstcijfers van de ernstig bedreigde blauwvintonijn, blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse milieuorganisatie Pew Environmental Group. Die berekende dat er vorig jaar 140 procent meer blauwvintonijn uit het Middellandse Zeegebied werd verkocht, dan dat er volgens de officiële cijfers gevangen was.

Het gros van de vangst komt - na te zijn vetgemest op tonijnboerderijen in Spanje, Kroatië en Malta - terecht in Japan, waar het wordt gebruikt voor sushi en sashimi.

De onderzoekers vergeleken onder meer exportstatistieken van EU-landen en Japanse douanestukken met de vangstcijfers van landen die aangesloten zijn bij de Internationale Commissie voor het Behoud van de Atlantische Tonijn (ICCAT), de organisatie die de vangstquota vaststelt. Volgens die cijfers zouden vissers in 2010 zo'n 35.000 ton blauwvintonijn uit het Middellandse Zeegebied hebben gehaald, terwijl het quotum voor dat jaar 13.525 ton bedroeg.

Dat betekent een toename van de overbevissing van de met uitsterven bedreigde soort in vergelijking met 2008. Toen werd er 38.000 ton gevangen tegenover een quotum van 29.082 ton, rekenden de onderzoekers uit.

Moeilijk te controleren cijfers over illegale visvangst zijn niet in de berekeningen meegenomen. Daardoor is de werkelijke omvang van het probleem volgens de Pew Environmental Group mogelijk nog veel groter.

Het fraudegevoelige, papieren systeem waarin vangstcijfers worden vastgelegd, is een van de oorzaken van de grote verschillen tussen de hoeveelheid verkochte en 'gevangen' vis. Een andere oorzaak is de grootte van de vissersboten. Veel bedrijven investeerden zo'n vijf jaar geleden in nieuwe, krachtiger sleepnetboten. De vaartuigen hebben een grotere vangstcapaciteit dan met de steeds strenger geworden quota is toegestaan. Om de hoge kosten van de vaartuigen te kunnen blijven betalen, zouden de eigenaars massaal sjoemelen met vangstcijfers. Pew pleit dan ook voor een elektronisch systeem, zodat de vangst beter gecontroleerd kan worden.

De bevindingen van de milieuorganisatie staan haaks op berichten van aan ICCAT verbonden wetenschappers. Die stelden eerder dat de vangst van 2010 aanzienlijk onder het quotum lag en dat de huidige controlemechanismen afdoende werkten om vissers te dwingen zich aan quota te houden. Half november ontmoeten de bij de ICCAT aangesloten overheden elkaar in Turkije, waar de aanbevelingen van Pew ter tafel komen.

In blik zit vooral niet-bedreigde gestreepte tonijn
De bijna uitgestorven blauwvin maakt slechts één procent uit van de wereldwijde tonijnvangst. In de supermarkt komt de Nederlandse consument dan ook vooral andere tonijnsoorten tegen. De populaire tonijn-uit-blik bestaat voor 95 procent uit gestreepte tonijn, de skipjack. Over de visstand van deze 'kakkerlak van de zee' bestaan weinig zorgen. Toch kan er in de blikjes ook vlees van bedreigde soorten als geelvin- en grootoogtonijn zitten. Die worden door de grootschalige vismethodes als bijvangst van de skipjack ingeblikt. Tonijnliefhebbers die een schoon geweten willen, kunnen de visboer het beste vragen naar tonijn met het MSC-certificaat, een duurzaamheidskeurmerk. En op websites als goedevis.nl valt te lezen welke tonijnsoort al dan niet bedreigd is.