Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) moet een veel grotere rol krijgen bij het oplossen van de wereldwijde schuldencrisis. Er zou een speciaal schuldenfonds moeten komen waaruit landen kunnen putten die problemen hebben zichzelf te financieren op de kapitaalmarkt.

Dat bepleit de Nederlandse voormalig directeur van het IMF, Johan Witteveen, in een opiniestuk in The Financial Times. Volgens Witteveen krijgen de schuldenlanden op deze manier meer tijd om hun begroting op orde te brengen en hun staatsschuld af te bouwen. Dit voorkomt dat ze te veel in één keer bezuinigen of moeten afschrijven op hun schulden.

Witteveen was tussen 1973 en 1978 de vijfde directeur van het IMF. Daarvoor was hij in twee kabinetten minister van financiën. De nu 90-jarige Witteveen stelt in het artikel dat het wereldwijde financiële stelsel het risico loopt in een nog grotere crisis te belanden dan tijdens de bankencrisis in het najaar van 2008. Het probleem is te groot geworden voor de ontwikkelde westerse economieën om op te lossen. Daarom moet het IMF inspringen.

Oliecrisis en Latijns-Amerikaanse schuldencrisis
De voormalig IMF-directeur roept in het artikel twee voorbeelden in herinnering die tijdens zijn tijd door het instituut in het leven zijn geroepen. Tijdens de oliecrisis van 1973 werd een speciale faciliteit opgericht die een brug moest slaan tussen de grote overschotten van de olie exporterende landen en de tekorten van andere landen als gevolg van de hoge olieprijs.

Een tweede regeling, die de gevolgen van de Latijns-Amerikaanse schuldencrisis kon opvangen, kwam er in 1977. Het schuldenfonds zou op eenzelfde manier opgezet moeten worden, betoogt Witteveen: landen met hoge tekorten en staatsschulden kunnen dan tijdelijk door het IMF gefinancierd worden tot zij hun begroting op orde hebben.

Witteveen hecht weinig geloof aan de kunde van de eurolanden om de schuldencrisis op het continent zelf op te lossen. "De leiders van de eurolanden hebben alles gedaan binnen de huidige politieke mogelijkheden in dit stadium van de monetaire unie."

Kwijtschelden
De enige uitweg die nu nog zou resten is het kwijtschelden van grote hoeveelheden schuld, maar dat kan het Europese banksysteem niet aan. Bovendien zou het de waarde van veel pensioenfondsen hard raken, waarmee een tweede probleem ontstaat: een verdere vraaguitval in het westen. Dat leidt ertoe dat ook opkomende economieën het moeilijk krijgen, omdat zij grote toeleveranciers van westerse landen zijn.

In zijn artikel erkent Witteveen dat de stemverhoudingen in het IMF scheef liggen. De landen met de grootste overschotten op de betalingsbalans, zoals China en de olieproducerende landen in het Midden-Oosten, hebben relatief weinig stemrecht.

Het zou voor hen lonend zijn om geld in het schuldenfonds te storten, betoogt Witteveen, aangezien het IMF bij een bankroet van een land altijd als eerste zijn geld terugkrijgt. Wel moet het IMF, als het wil opereren zoals hij voorstelt, een andere werkwijze volgen dan normaal. In Witteveens tijd gebeurde dat echter ook. Ook de centrale banken van Japan en Duitsland zouden volgens de voormalig IMF-directeur delen van hun valutareserves kunnen aanwenden om in het fonds te storten.

Het grote voordeel van een schuldenfonds bij het IMF is dat landen de tijd krijgen om hun tekorten weg te werken, zodat er geen negatieve spiraal ontstaat van bezuinigingen die een recessie verergeren en zo nieuwe bezuinigingen noodzakelijk maken. Tegelijkertijd wordt het IMF verantwoordelijk voor de voorwaarden voor het putten uit het fonds. Daarmee kan de Europese Centrale Bank (of de Amerikaanse Fed) zich terugtrekken uit de crisisbestrijding en zich richten op de eigen kerntaken.