De euro verliest terrein, Amerikaanse staatsobligaties zitten in de lift en en op de borden van de aandelenbeurzen in de wereld was de afgelopen twee dagen nauwelijks een positieve uitschieter te vinden. De crisis duurt nu drie jaar, maar de verschijningsvorm is veranderd: van een crisis op het laagste segment van de Amerikaanse hypotheekmarkt naar een crisis op de markt voor overheidsschuld.

Na het eerste crisisjaar leefde Europa in een redelijke rust. Banken werden gesteund door schuld over te hevelen naar overheden. Diezelfde overheden pompten geld de markt in om de economie niet te laten krimpen, wat de schuld verder deed stijgen. De rekening van dat beleid wordt nu gepresenteerd. Ierland en Portugal lijken gered, al kregen Ierse obligaties gisteravond laat nog wel het stempel 'rommel' mee van kredietbeoordelaar Moody's. Griekenland leek gered, maar is dat nog lang niet. De aanval op Spanje en Italië is geopend. Dat Amerikaans schuldpapier in trek is, heeft niets te maken met een betere situatie in de VS; Zuid-Europese staatsobligaties worden als nóg linker ervaren. Waar fondsenmanagers zich afvragen waar hun geld het beste rendeert, weten kleine beleggers niet wat zij aan moeten met kelderende koersen. De laatste dagen verdampte er een biljoen dollar aan waarde op de aandelenbeurzen.

Angst en wantrouwen beheersen het economische klimaat. Af en toe wordt gezocht naar schuldigen, naar de Grieken bijvoorbeeld, die er maar op los potverteerden. De Ieren zijn daarvan nooit beschuldigd. De Italianen, die nu meer dan zes procent rente moeten betalen op hun leningen, riskeren de volgende te zijn in het rijtje van verdachten die de broze verworvenheden van de euro in de waagschaal hebben gelegd. Ondertussen kregen ook de merendeels Amerikaanse kredietbeoordelaars een veeg uit de pan. Ja, zij hebben veel macht. Maar eigenlijk hadden ze al veel eerder aan de bel moeten trekken. Pas nu wacht de VS een afwaardering van de kredietwaardigheid. Angst resulteert ook in een enorme behoefte aan teksten van experts over hoe het zover kwam. Angst kan leiden tot de conclusie dat landen de euro uitgegooid moeten worden en dat er een noordelijke euro (neuro) en een zuidelijke variant (zeuro) moeten komen. Dat is een tweedeling die haaks staat op de filosofie van solidariteit, de grondslag voor de euro.

We zijn bereid de euro te verdedigen, zeggen de beleidsmakers in Brussel, maar de angst en het wantrouwen worden nu gevoed door het uitblijven van een antwoord op de vraag: Hoe dan? Ooit hamerden de markten op minder overheidsbemoeienis, nu verlangen ze dat overheden de weg wijzen.