Opnieuw stond Griekenland de afgelopen week in het middelpunt van de eurocrisis. Slaagt het land erin zich te handhaven in de eurozone? En waarom moeten Nederlandse belastingbetalers opdraaien voor Griekse schulden?

De eurocrisis is een jaar na het besluit om Griekenland te steunen nog altijd niet onder controle. Onduidelijk is hoe Athene ooit weer financieel op eigen benen kan staan. Intussen keren de sterke eurolanden zich steeds meer af van de zwakke broeders in het zuiden.

Bezuinigingen
Een jaar geleden besloten de eurolanden, na een geïmproviseerde crisisvergadering in het weekeinde, Griekenland 110 miljard euro te lenen samen met het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Athene moest in ruil daarvoor wel vergaande bezuinigingen doorvoeren. En het afgelopen jaar is veel bereikt, zegt zowel de Griekse sociaal-democratische Europarlementariër Stavros Lambrinidis als Alessandro Leipold, als econoom verbonden aan de Brusselse liberale denktank Lisbon Council.

"De Griekse regering heeft ongelofelijk veel moeite gedaan om er weer bovenop te komen", zegt Leipold, die eerder voor de Europese Commissie en het IMF werkte. "Het begrotingstekort is vorig jaar met 5 procent gedaald, de politieke wil is er."

Lambrinidis, vicevoorzitter van het Europees Parlement, wijst op de grote gevolgen voor de gewone Grieken: "Salarissen en pensioenen zijn verlaagd, mensen zijn ontslagen."

Sombere doemverhalen
Maar ondanks alle inspanningen is Griekenland er nog lang niet. Volgend jaar moet Athene volgens de bestaande plannen zelf weer geld lenen op de markten. Met een staatsschuld van meer dan 150 procent lijkt dat een onmogelijke opgave.

Onterecht, meent Lambrinidis. "De vraag is: waarom zien de markten niet wat er verandert? Waarom blijven ze steken in sombere doemverhalen? Dat is slecht voor ons allemaal."

Geen eenheid in EU
Een grondige aanpak van de Griekse problemen is dus nodig, en wel snel. Maar daarvoor is veel overleg nodig, te veel vindt Leipold. "De kern van het probleem is de onvolledigheid van het Europese project. We hebben een monetaire unie, maar geen economische en politieke eenheid." Ieder besluit over financiële steun en de maatregelen die Griekenland neemt, moet door alle eurolanden goedgekeurd worden.

Maandagavond komen de ministers van financiën van de eurozone weer in Brussel bijeen en de verwachtingen zijn hoog gespannen: nu moet het nieuwe plan voor Griekenland komen. Maar het is nog lang niet zeker of dat lukt en dus lijkt de teleurstelling al ingebakken. "Ik ben een beetje bang voor dat circus op 16 mei", zegt Leipold.

Hij vreest dat de ministers over elkaar heen zullen buitelen met stoere of juist relativerende verklaringen, zonder dat ze duidelijke besluiten nemen. En die zijn hard nodig, zeker in het geval van Griekenland. "We hebben actie nodig, de onzekerheid voedt de crisis."

Banken moeten meebetalen
Alle opties moeten op tafel komen, vindt Leipold en één heeft zijn voorkeur: een snelle en duidelijke herstructurering van de Griekse schulden.

De banken moeten meebetalen door de staatsobligaties af te stempelen. Als dat niet gebeurt, komen alle lasten terecht bij de overheden die Griekenland geld lenen en dus bij de belastingbetalers. "Je moet de banken bij hun lurven grijpen."

"De mogelijkheid van het afboeken van een deel van de schuld had vanaf het begin op tafel moeten liggen", zegt Leipold. Door te wachten groeit de onzekerheid in de markten alleen en ondertussen heeft Griekenland alleen maar meer geld nodig.

De banken zijn tot nu toe ontzien, omdat de vrees bestaat dat zij anders opnieuw in grote financiële problemen komen. Maar Leipold vindt dat het moet, ook om politieke redenen. "Als we de banken erbij betrekken, kan je zeggen dat niet alleen de belastingbetaler ervoor opdraait. Nu is de situatie zo: de privésector staat voor het vuurpeloton en de overheden vragen heel beleefd: mogen wij jullie plaats innemen?"

Maar Lambrinidis gelooft niet in het laten meebetalen door de banken, in het jargon hair cut genoemd. "Dan kom je in een situatie terecht waarin de banken helemaal niet meer willen lenen, dat wordt een self- fulfilling prophecy en dan dreigt een bankroet voor Griekenland."

Nederlandse belastingbetalers
De Griekse Europarlementariër vindt de crisis een zaak van de hele eurozone, die dus ook gezamenlijk opgelost moet worden, met meer leningen, een lagere rente en een langere looptijd.

Maar wacht eens even, de Grieken hebben deze ellende toch zelf veroorzaakt? Waarom zouden Nederlandse, Duitse of Finse belastingbetalers daarvoor moeten opdraaien?

"Zeker, Griekenland heeft in de voorgaande vijf à zes jaar zijn verplichtingen geschonden. Maar nu zijn er grote veranderingen, er worden grote offers gebracht. En dat beleid gaat door, om de fouten uit het verleden recht te zetten. Voor wie het zo wil zien: de Grieken lijden, ze worden gestraft voor die fouten."

Straffen is zinloos, vindt Leipold. "Het hele idee dat het krijgen van steun ook een straf moet inhouden, is de verkeerde aanpak. Dat zorgt er alleen maar voor dat landen langer wachten met het vragen van Europese steun. Ik vind juist dat je zo snel mogelijk moet ingrijpen."

Profijt en solidariteit
Geld lenen aan Griekenland is ook goed voor Nederland, zegt de econoom. "Nederland heeft veel geprofiteerd van het Europese project. Het bewaren van de euro is in jullie nationale belang. Politici zouden dit veel meer duidelijk moeten maken, zij hebben ook een educatieve taak. Maar dat gebeurt nu niet."

Lambrinidis legt de nadruk op de onderliggende waarden van het Europese project. "Mijn land moet terug naar de verantwoordelijkheid, een van de grote Europese waarden. Maar solidariteit, die andere grote waarde, is ook nodig. Niet omdat het aardig klinkt, maar omdat solidariteit in ons aller belang is. Nederland exporteert heel veel naar andere eurolanden."

Maar de solidariteitsgedachte is niet populair, zeker niet in Duitsland, Nederland of Finland. "De solidariteit staat nu in sommige lidstaten evenveel onder druk als de verantwoordelijkheid eerder in Griekenland. We moeten terug naar die twee essentiële waarden, anders kunnen we nooit een zinvol beleid voeren. Alleen dan kunnen alle landen exporteren en hun werkgelegenheid laten groeien."

Ethische discussie
Lambrinidis maakt zich zorgen over de groeiende kloof in Europa. "Er wordt nu een ethische discussie gevoerd: mijn belastinggeld tegen jouw belastinggeld. Dat speelt de populisten in de kaart, die ons uit elkaar willen drijven. We moeten de toon van het debat verlagen. Deze crisis is echt niet het moment om ons terug te trekken in onze schulp, ook al willen sommige politici dat.

"Pas als we echt werk maken van zowel de verantwoordelijkheid als de solidariteit, kan de EU haar rol opnemen als grootste economie ter wereld. Het is toch belachelijk dat Europa zo aan zichzelf twijfelt. De Verenigde Staten en China doen net het omgekeerde, ondanks de problemen die ze daar ook hebben."

Niet terug naar drachme
Uit de euro stappen is volgens Lambrinidis in ieder geval geen oplossing. "Dat is zeker niet in het belang van Griekenland en ook niet van Europa. We moeten het beleid van verantwoordelijkheid en solidariteit versterken, zodat we allemaal sterker uit de crisis komen."

Ook Leipold ziet niets in een uitstap. "Ik denk ook niet dat het echt overwogen wordt. Het zou in ieder geval heel pijnlijk worden, de kosten zijn gewoon te hoog. Griekenland zou lang uitgesloten blijven van de kapitaalmarkten, de inflatie zou enorm oplopen."

Herschikking of chaos
Zowel Lambrinidis als Leipold verwacht dat meer leningen aan Griekenland op korte termijn nodig zijn. Kan de Griekse overheid dan nog meer bezuinigen zoals Nederland en Duitsland in ruil zullen eisen, of accepteert de bevolking dat niet meer? Lambrinidis denkt dat de maat vol is. "De vraag is niet of meer maatregelen mogelijk zijn, de vraag is of het lukt om de bestaande maatregelen toe te passen."

Alle betrokkenen moeten nu werken aan een plan B, vindt Leipold. Dat komt voor hem neer op een herschikking van de schulden. "We moeten plan B voorbereiden, om plan C te voorkomen. De C staat voor chaos, wat overigens een Grieks woord is."