Het kan allemaal veel duurzamer

Ronduit teleurstellend is het rapport van de commissie Hummels over maatschappelijk verantwoord beleggen dat deze week werd gepresenteerd. In april van dit jaar werd de commissie door de Vereniging Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) ingesteld om pensioenfondsen handvatten te bieden hoe zij invulling kunnen geven aan dit thema.

Het instellen van de commissie is het gevolg van de maatschappelijke druk die ontstond na de uitzending in maart van het tv-programma Zembla. Daarin werd aangetoond dat Nederlandse pensioenfondsen beleggen in bedrijven die clusterbommen en kruisraketten maken. De pensioenen van miljoenen Nederlanders blijken te worden betaald uit rendementen op deze dubieuze investeringen.

Hoewel de grote pensioenfondsen ABP en PGGM onmiddellijk de toezegging deden te stoppen met deze investeringen, was hiermee de geest uit de fles. Uit eigen onderzoek van de VB bleek dat 90 procent van de bevolking vindt dat pensioenfondsen meer openheid over hun investeringen moeten betrachten. Zes op de tien mensen gaven zelfs aan verdere stappen van de fondsen te verwachten om ongewenste investeringen tegen te gaan.

De VB reageerde snel en alert op deze druk door al een maand later met een handleiding te komen voor pensioenfondsen die hen oproept een beleid te ontwikkelen voor maatschappelijk verantwoord beleggen, en daarover verantwoording af te leggen aan hun deelnemers en de samenleving. De commissie Hummels werd in het leven geroepen om zich te buigen over de praktische invulling van het beleid – wat zijn de normen waaraan pensioenfondsen zich moeten houden en hoe implementeer je die in je organisatie?

Een half jaar verder is de commissie met haar rapport gekomen dat in essentie niet verder gaat dan de handleiding die in april werd gepresenteerd. De conclusie van het onderzoek luidt namelijk dat ’pensioenfondsen een beleid moeten ontwikkelen, implementeren en over het geheel verantwoording moeten afleggen’. Het roept de vraag op waar de commissie zich in die maanden mee bezig heeft gehouden.

Kennelijk is het verzet onder pensioenfondsen tegen zelfregulering in de sector nog steeds groot. De oude cultuur van rendement eerst, daarna kijken of er ruimte is voor ethische vragen viert hoogtij in het rapport van de commissie. Daarmee keren de pensioenfondsen zich af van signalen uit de samenleving, zoals blijkt uit het eerdere onderzoek van de VB.

Pensioenfondsen reageren alleen als de druk vanuit de samenleving te groot wordt. In maart was de toezegging door ABP en PGGM om te stoppen met investeringen in clusterbommen voldoende om de angel uit het debat te halen.

Om de fundamentele vraag waar wel of niet in belegd kan worden, lopen de pensioenfondsen met een grote boog heen. Als de fondsen niet tot zelfregulering in staat zijn, wordt het tijd voor wetgeving.