Zorgen over personeelstekort

Analisten van de Rabobank slaan ’alarm’ over het tekort aan arbeidskrachten. De economische groei dreigt hierdoor achter te blijven.

De economische groei in Nederland staat onder druk door schaarste aan personeel. Werkgevers, werknemers en overheid zullen veel creativiteit en inzet nodig hebben om het tij te keren, stelt de Rabobank.

In haar gisteren gepresenteerde visie op 2008 constateert ze dat de krapte op de arbeidsmarkt zich nu al structureel laat voelen. De top van de economische groei – volgens Rabobank is die het afgelopen (derde) kwartaal bereikt – ligt aanzienlijk lager dan die van rond de eeuwwisseling. Eén van de redenen hiervoor is het structureel achterblijvende arbeidsaanbod, aldus de analisten.

In de komende jaren wordt zonder ingrijpende veranderingen dat effect volgens hen alleen maar groter. „Als wij er niet in slagen om gelijktijdig meer mensen aan het werk te hebben en de arbeidsproductiviteit op te voeren, dan zal de economische groei lager zijn, waarschuwen Rabo-economen Wim Boonstra en Hans Stegeman in een hoofdstuk speciaal gewijd aan arbeidsmarktproblemen. „Op de korte termijn kunnen we dat nog opvangen met flexibiliteit zoals overwerken, maar naar verloop van tijd gaat het systeem piepen en kraken”, zegt hoofdeconoom Boonstra.

Werkgevers zitten niet alleen verlegen om hogeropgeleiden, maar ook om vaklui. De kloof tussen vraag en aanbod groeit. Daardoor is het onvermijdelijk dat de kosten van geschoolde arbeid omhoog gaan, schetsen de economen. Oproepen van politici en werkgevers tot loonmatiging zullen nauwelijks meer helpen. Het gevaar bestaat dat vakbonden ook voor minder geschoolde arbeid hogere lonen zullen eisen. Lukt dat dan zullen banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt versneld verdwijnen, voorspellen ze.

Een deel van de oplossingen die ze aandragen, sluit aan bij het kabinetsstreven naar grotere arbeidsparticipatie. Al worden wel vraagtekens gezet bij het beleid. Het besluit om WAO’ ers van 45 tot 50 jaar niet meer te herkeuren, staat op gespannen voet met dit streven. De reïntegratie van gedeeltelijk arbeidsongeschikten moet juist worden doorgezet, vinden de economen. Veel verwachten ze van het stimuleren van langer doorwerken. Ze adviseren om de ’foute prikkels’ in de levensloopregeling, die kan worden gebruikt voor vroegpensioen, weg te nemen. Het is volgens hen ’onvermijdelijk’ de pensioenleeftijd op te trekken.

Zorgen zijn er over de kwaliteit van de opleidingen en het opleidingsniveau van de Nederlanders. Nog altijd is het aandeel middelbaar en hogeropgeleiden lager dan het Europese gemiddelde. „De nieuwste generatie werkende Nederlanders is slechter opgeleid dan in andere ontwikkelde landen.” Ze stellen voor met financiële prikkels (lagere school- en collegegeld) de beroepskeuze te beïnvloeden zodat die beter aansluit op de vraag. „Als bedrijven hun vacatures in ons land niet kunnen invullen dan hebben zij een drijfveer om arbeidsplaatsen en onderzoeksactiviteiten naar het buitenland te verplaatsen.” Dit speelt vooral in de maakindustrie en kan volgens hen de economische structuur uithollen.

Verbaasd heeft Boonstra het ’verbeten’ debat rond het ontslagrecht gevolgd. „Werkgevers lijken zich niet te realiseren dat ze ook de concurrentie op de arbeidsmarkt aan moeten.” Er is een bredere kijk op flexibilisering van de arbeidsmarkt nodig, betogen de Rabo-analisten. Ze willen onder andere het debat aanzwengelen over een betere aansluiting van loonkosten en productiviteit gedurende het werkzame leven. De praktische uitwerking daarvan is wel een heikel punt, erkent het tweetal.