Wat is er mis aan Oranjegevoel?

Nederland hoeft niet bang te zijn dat het zijn bedrijven verkwanselt, denkt minister van financiën Bos. De notie dat Nederland ’in de uitverkoop’ is – zie de overnamegevechten om machinefabrikant Stork en grootbank ABN Amro – leidt ’tot een misplaatst Oranjegevoel’, sprak Bos van de week in het Amsterdamse Concertgebouw.

Bos pleitte voor een zakelijke discussie over de ’voordelen van de globalisering’, maar het valt te betwijfelen of zijn toespraak daartoe zal bijdragen. De minister toonde zich wel erg eenzijdig de man van de harde marktkrachten. Je zal ook oog moeten hebben voor de schaduwkanten van de overname van een Nederlands bedrijf – een KLM die vanuit Parijs wordt bestuurd, een Nedcar met verre Japanse bazen – voor je tot de slotsom komt dat de gehele AEX voor hetzelfde geld kan worden opgedoekt.

De gemeenplaatsen waren niet van de lucht in het betoog van de minister: internationalisering is onze economische kracht, sinds jaar en dag worden Nederlandse ondernemingen overgenomen, Nederland bestaat uit meer dan een paar gezichtsbepalende beursgenoteerde ondernemingen. „Ons erfgoed verandert continu en intensief.”

Kortom, „niets nieuws onder de zon”.

Het valt in de minister te prijzen dat hij waarschuwt voor paniek – uit een enquête bleek vorig jaar dat 80 procent van de Nederlanders de uitverkoop vreest – en met geruststellende voorbeelden komt. „Het slaatje van Johma? Al sinds 1999 in Britse handen. Douwe Egberts? Al sinds 1978 Amerikaans.”

Maar de minister weet ook best dat het er bij de overnames van vandaag ruiger aan toe gaat; het deert hem klaarblijkelijk niet dat bescherming tegen onwelgevallige raiders en agressieve hedgefondsen die alleen maar willen cashen, wettelijk heel moeilijk is gemaakt.

Weliswaar hebben ook Nederlandse bedrijven nog wel wat mogelijkheden zich te wapenen tegen vijandige overnames, tegen het echte grootkapitaal zijn ze niet opgewassen. Mind you: fusies en overnames hadden volgens bureau Metrics 2.0 in 2006 wereldwijd een waarde van 3,7 biljoen dollar. Door de crisis op de kredietmarkten zal dat cijfer dit jaar allicht minder duizelingwekkend zijn, maar dat wil niet zeggen dat investeringsbankiers het rustig aan doen.

Bedrijven, ook de grote Nederlandse, die zelfstandig willen overleven, zullen dus scherp moeten blijven. Want het is niet niks als je een eerbiedwaardige geschiedenis hebt, zoals ABN Amro, en je tegen je wil in wordt onttakeld. Dat historisch besef is wel aanwezig in landen als Frankrijk en Japan, waar de overheid ondernemingsbestuurders meer wettelijke ruimte geeft zich tegen een ongewenste partij te keren.

Minister Bos zei dat een „discussie over Oranjegevoel ons op het verkeerde been zet, omdat het oud en groot beschermt (...). Omdat het vloekt met onze geschiedenis.” Maar waarom zou het misplaatst Oranjegevoel zijn om het bedrijfsleven te koesteren?